De bonte operadecors van Karel Appel

In het Cobra Museum zijn de decorstukken te zien die schilder Karel Appel schilderde voor operavoorstellingen.

Kleurige, fantastische en bizarre dieren van velerlei soort kruipen daar links uit de Ark van Noach, naast de kano met een palmboom erin. Daarachter zweven een veelarmige octopus en een sereen zeepaardje. Gered van de watersnood, verspreiden ze zich door het Cobra Museum en ontmoeten daar rechts allerlei vriendelijke of vervaarlijke fantasiebeesten. Ook een Citroën Dyane, de geëvolueerde Lelijke Eend. In de lucht zwemmen fluorescerende vissen. Daarboven vliegt een houten speelgoedvliegtuig.

Het zijn allemaal speelse decorstukken die schilder Karel Appel maakte voor twee spectaculaire voorstellingen van regisseur Pierre Audi bij de Nationale Opera. Noach (1994) van componist Guus Janssen was een waarschuwing tegen de milieuapocalyps. Mozarts mystieke Die Zauberflöte (1995) wordt deels bevolkt door fabeldieren en de vogelmensen Papageno en Papagena.

Ze zijn nu bevrijd uit het Operadepot voor een tentoonstelling, tien jaar na de dood van de schilder. Omringd door Appels schilderijen van dieren – ook de uitgestorven dodo – en door hem ontworpen kostuums, is het een nuttige aanvulling op het Karel Appel-retrospectief in het Gemeentemuseum Den Haag. Erg leuk voor kinderen.

Het bont beschilderde piepschuim van Appel staat in een traditie. Ook schilders als Picasso, Matisse, Chagall, Kokoschka en Hockney werkten in het theater. Appel maakte al in 1963 decors voor de theatervoorstelling Een groot dood dier van Bert Schierbeek in het Holland Festival. In 1987 ontwierp hij het toneelbeeld voor een dansvoorstelling van Min Tanaka, ook de choreograaf van Die Zauberflöte.

Appel werd ooit verguisd wegens zijn heftige en directe schilderstijl met palet en verftubes, al gaf hij provocerende voorzetten: ‘Ik rotzooi maar een beetje an’ en ‘Ik schilder als een barbaar in deze barbaarse tijd.’ Wie kon toen vermoeden dat zijn Mozart-decors uiteindelijk in 2006 te zien waren op de Salzburger Festspiele, het hoogste podium van de Europese cultuur? De voorstelling van Appel en Audi werd geprezen en vastgelegd op dvd.

Een videoscherm toont scènes uit de opera’s. Het geheel is slechts deels representatief voor de voorstellingen.

Niet te zien: de strijd tussen meneer en mevrouw Noach. En het conflict tussen de Koningin van de Nacht en Sarastro, de hogepriester van de zon, tussen natuur en cultuur, tussen het duivelse kwaad en de verlichte ratio.

Ook niet Appels versie van Sarastro’s Tempel van de Wijsheid. Kleurige rechthoeken in de trant van Stijlkunstenaar Mondriaan – de absolute tegenpool van de uitbundige expressionist Karel Appel.

    • Kasper Jansen