Brazilianen doen hun inkopen nu in de sloppenwijken

De Braziliaanse economie krimpt en consumenten moeten zich in allerlei bochten wringen om de eindjes aan elkaar te knopen. Zoals eten kopen in de favela’s.

Groente- en fruitwinkel in de sloppenwijk Rocinha in Rio de Janeiro. Foto Dado Galdieri / Bloomberg

Rosalia Souza Lima (43) tuurt naar de opgestapelde bananen, mango’s en ananassen bij een fruitkraam op de zondagsmarkt in de sloppenwijk Rocinha. „Hier vind ik vers fruit en het scheelt enorm in prijs”, zegt Rosalia, doktersassistente en woonachtig in Barra da Tijuca, een middenklassewijk in het westen van Rio de Janeiro. Ze is deze ochtend samen met haar man speciaal naar de grootste sloppenwijk van de stad, Rocinha (300.000 inwoners), gereden om er boodschappen te doen.

„Twintig minuten met de auto, die parkeren we bij een bewaakte parkeergarage beneden in de wijk, en ik koop hier fruit en groente, maar ook vlees en kip voor een hele week. Het scheelt meer dan de helft in prijs. Een zak bananen kost hier in de favela 1,80 real (0,44 euro). Bij de supermarkt in mijn straat betaal ik 5 real. Een jaar geleden had ik niet gedacht dat ik ooit een sloppenwijk in zou gaan om boodschappen te doen, maar door de crisis heb ik geen keuze”, zegt Lima, terwijl ze het fruit afrekent.

Net zoals Rosalia Souza Lima haar vooroordelen had, staan de meeste Brazilianen niet te popelen om de beruchte sloppenwijken in Rio de Janeiro en São Paulo in te trekken. Maar, zo onderzocht de toonaangevende krant Folha de São Paulo, boodschappen doen in de favela’s is steeds meer in trek bij middenklasse. Door de aanhoudende crisis zien Brazilianen zich genoodzaakt hun boodschappen te doen in sloppen, die sinds de jaren zeventig rond de dure stadswijken zijn ontstaan.

De prijzen in de favela’s liggen stukken lager dan in gewone wijken. Daarbij zijn in de grotere sloppenwijken, met honderdduizenden inwoners, alle voorzieningen te vinden die bij een ‘gewone’ stadswijk horen. Van banken tot supermarkten en restaurants. Ook zijn tientallen sloppenwijken de laatste jaren ‘gepacificeerd’ en daardoor veiliger om naartoe te gaan, omdat er permanent politie-eenheden rondlopen.

Uitgavenpatroon

„De detailhandel is de afgelopen jaren enorm toegenomen in de sloppenwijken, maar de prijzen blijven lager omdat de mensen hier van veel minder moeten leven”, zegt econoom Gilberto Braga van het economische instituut Ibmec in Rio de Janeiro. De economische crisis dwingt mensen volgens hem hun uitgavepatroon drastisch te veranderen. „Maar omdat de prijsstijgingen ook basisproducten treffen die mensen toch nodig hebben, zoeken ze die nu in dit soort wijken. Ook de kapper en de schoonheidssalon in de favela’s zijn in trek. Daarbij zijn er makkelijk betalingsregelingen te treffen: de informele sector floreert hier”, aldus de econoom.

Het is duidelijk dat de recessie voorlopig niet voorbij is in Brazilië. Het land stevent eerder af op een depressie. Afgelopen week rapporteerde het Braziliaanse bureau voor de statistiek een verdere inkrimping van de economie met bijna 4 procent, een dieptepunt in de afgelopen 25 jaar.

Verschillende internationale kredietbureaus waardeerden de kredietwaardigheid van het ooit snelgroeiende en opkomende Brazilië al af tot junkstatus. Brazilië is in een diepe crisis terechtgekomen door onder meer de dalende prijzen van grondstoffen en olie, waar de handel in het land zwaar op leunt. Daarbij is de inflatie met 10 procent toegenomen, en ligt de werkloosheid nu ruim 40 procent hoger dan een jaar geleden.

Als gevolg van de crisis is de Braziliaanse munt, de real, met 50 procent gedaald ten opzichte van de dollar. De overheidsuitgaven zijn al exorbitant hoog en door de dalende inkomsten uit met name olie zijn ze niet meer te handhaven.

Op de achtergrond speelt ook het grootste corruptieschandaal aller tijden: de operatie Lava Jato (Wasstraat). Bij deze omvangrijke smeergeldaffaire zijn oliemaatschappij Petrobras, grote bouwondernemingen, zoals gigant Odebrecht, en tientallen corrupte politici betrokken. De zaak heeft de economie verder in het slop getrokken.

Afgelopen vrijdag werd oud-president Luíz ‘Lula’ da Silva (70) opgepakt en urenlang verhoord wegens zijn mogelijke betrokkenheid bij dit schandaal. De socialistische leider, afkomstig uit een arm boerengezin, is vooral populair onder de arme Brazilianen. Zij kregen, door de onder Lula ingevoerde familie-uitkeringen en betere toegang tot kredieten, een hogere levensstandaard.

Kredieten

Ook in een sloppenwijk als Rocinha nam de koopkracht van de bewoners onder Lula toe. „Ik was boos toen Lula werd opgepakt”, zegt marktkoopman Eduardo Ribeiro. „Lula was de enige president die omkeek naar ons. De anderen hebben alleen maar hun zakken gevuld.”

Toch is het destijds ingevoerde en gemakkelijk toegankelijke kredietstelsel nu funest voor veel Brazilianen. Het aantal Brazilianen dat extra schulden maakt om eerder afgesloten leningen af te lossen, is in anderhalf jaar gestegen van 14 naar 35 procent, blijkt uit onderzoek van de internationale financiële organisatie Enova. „Mensen komen hierdoor nog dieper in de schulden, en het verlies is op den duur niet meer te overzien. Hoe ver ga je? Straks raken mensen hun auto of zelfs hun huis kwijt”, waarschuwt econoom Braga.

Rosalia Souza Lima wil het zover niet laten komen. Nu ze zich zonder angst in de sloppenwijk kan bewegen, wil ze haar dochter hier naar de tandarts sturen. „Ze moet een beugel, maar ik wil geen lening hoeven afsluiten. Als we het hier doen, kunnen we het wel betalen.”