Bot had wijzer moeten zijn

Hoofdregel uit het handboek: de goede lobbyist kent niet alleen de weg, maar weet deze ook te bewandelen. Het verklaart de bijzondere belangstelling die bedrijfsleven en belangenorganisaties hebben voor (sommige) gewezen politici en mensen uit het openbaar bestuur. Het gaat de geïnteresseerden niet alleen om kennis en ervaring; er wordt ook een netwerk gekocht. En dat netwerk dient gebruikt te worden.

Oud-minister Ben Bot (Buitenlandse Zaken, CDA) kwam het afgelopen weekeinde in het nieuws vanwege zijn lobbywerk. Niet omdat hij als lobbyist werkzaam was, wel vanwege de manier waarop. Voor zijn gesprekspartners was soms onduidelijk in welke hoedanigheid Ben Bot tegenover hen zat. Zo meende minister Ploumen (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) met Bot als bestuurder van de Wereldomroep en voorzitter van de raad van toezicht van het Nederlands Instituut voor Meerpartijendemocratie van doen te hebben. Maar hij bleek ook te willen praten over een exportvergunning voor Damen Shipyards.

Hier heeft Bot dus gehandeld in strijd met de wat minder uitgesproken regel uit het handboek lobby: wees transparant. Dit is dan ook niet zozeer een regel als wel een mentaliteit. Lobbyisten werken haast per definitie in een grijs gebied waarin niet alles valt te regelen. Dat blijkt ook uit de vele pogingen om lobbyen ‘onder controle’ te krijgen. Veel verder dan het aanleggen van openbare lobbyregisters komen deze initiatieven niet.

Goede bedoelingen vormen ook de kern van de initiatiefnota die de Tweede Kamerleden Bouwmeester en Oosenbrug (beide PvdA) eind vorig jaar indienden. Kenmerkend is dat zij geen „statische wet” voorstellen, maar regelingen en afspraken. Die moeten leiden tot het creëren van eerlijke toegang tot beïnvloeding van de overheid. Tevens moet controle van de gemaakte belangenafweging mogelijk worden. En, in lijn met het sociaaldemocratisch gedachtegoed waar zij voor staan, moeten het niet alleen de grote bedrijven, maar ook de kleinere belangen zijn die aandacht verdienen. Dat is nodig om tot een goed besluit te komen.

Enkele van de voorstellen die de Kamerleden doen zijn zeker het overwegen waard. Dat geldt in het bijzonder voor het beter aangeven bij wetsvoorstellen welke belangen in de voorfase zijn ingebracht. Maar waterdicht te regelen valt het allemaal niet.

Het gaat om gedrag. Dat geldt ook voor Bot. Een wet had niet tot een andere gang van zaken geleid. Lobbyisten moeten voor zichzelf de afweging maken wat kan en wat niet kan. Bij twijfel geldt: gewoon niet doen. Iemand met Bots ervaring had wijzer moeten zijn.