IJsdans om de macht in het schaatsen

De voorzittersverkiezing bij schaatsbond ISU is een clash tussen hardrijders en kunstrijders. Wordt het een besmette Fransman, een Amerikaanse of de Nederlands troef Jan Dijkema? De toekomst van het schaatsen staat op het spel.

Links de Finse sprinter Mika Poutala, rechts de Hongaarse kunstrijdster Ivett Toth Foto’s AP, Reuters

Affiches in de stad met local hero Claudia Pechstein (43), tolle Stimmung in het Berliner Sportforum, dat dit weekeinde als vanouds sport ademt bij de WK allround. Zullen de grote kampioenen Sven Kramer en Martiná Sáblíková hun wereldtitel prolongeren? Maar in de lounge van de internationale schaatsbond ISU heersen grotere zorgen. De toekomst van het langebaanschaatsen, Nederlands populairste wintersport, staat op het spel.

Achter de coulissen van rondetijden en wereldtitels wordt fel gestreden voor een hoger doel. Begin juni kiezen de negentig landen die lid zijn van de internationale schaatsbond ISU op een congres in Dubrovnik een opvolger voor aftredend voorzitter Ottavio Cinquanta, de 77-jarige Italiaan die de schaatswereld 22 jaar met harde hand regeerde. De nieuwe voorzitter staat voor cruciale beslissingen over de toekomst van het langebaanschaatsen. ‘Nederlandse folklore die langzaam versterft in de rest van de wereld’, klonk na de Winterspelen van 2014 in Sotsji, waar Nederland liefst 23 medailles won. Vooral de tien kilometer en het allrounden, twee ‘Nederlandse’ disciplines, staan onder druk. Zelfs een jaarlijks WK allround, sinds 1893 op de kalender, is niet langer zeker.

Naar buiten toe lijkt van verkiezingskoorts geen sprake. Geen openlijke campagnes of inhoudelijke debatten. Transparantie gaat ook in Berlijn niet verder dan het fluistercircuit langs de ijsbaan. Drie maanden voor het congres hebben de ongeveer 113 stemgerechtigden, van Andorra tot Liechtenstein, nog niets te kiezen. Er heeft zich pas één kandidaat gemeld: Didier Gailhaguet, een Fransman uit het kunstrijden met een bedenkelijke reputatie. Als spil in een juryschandaal werd hij in 2002 voor drie jaar geschorst voor ISU-activiteiten. Geen droomkandidaat dus, nu sportbonden onder een vergrootglas liggen na schandalen bij de FIFA (voetbal) en de IAAF (atletiek). Maar wie moet dan de nieuwe ISU-voorzitter worden?

De Nederlander Jan Dijkema (70) lijkt favoriet om Cinquanta op te volgen. De rasbestuurder, al op zijn 32ste gedeputeerde in Overijssel, is sinds 1994 bestuurslid en sinds 2010 vice-voorzitter van de ISU. Internationaal heeft hij genoeg steun, zeggen insiders. Ook de nog altijd machtige Cinquanta zou achter Dijkema staan. „Ottavio en Jan zijn twee handen op één buik”, verzekert een goede bekende van de twee. Intern wordt Dijkema het voorzitterschap ‘gegund’, na een lange carrière waarin hij onder meer Essent als sponsor aanbracht. „Als Jan zich kandidaat stelt, wordt hij president.”

Kaarten aan de borst

Maar stelt Dijkema zich daadwerkelijk kandidaat? „De deadline is 25 april”, antwoordde hij half februari formeel bij de WK afstanden in Kolomna. In Berlijn is Dijkema afwezig. Maar natuurlijk hoort de op een na belangrijkste ISU-bestuurder regelmatig dat hij de favoriete kandidaat is voor het hoogste schaatsambt. „Er wordt een beroep op mij gedaan”, gaf hij al tijdens het EK in Minsk geroutineerd toe voor de NOS-camera. Toch houdt Dijkema zijn kaarten naar buiten toe aan de borst, wegens persoonlijke omstandigheden waardoor hij moeilijk van huis kan zijn. „De finale, persoonlijke afweging moet ik nog maken.”

Over ‘concurrent’ Gailhaguet maakt Dijkema zich geen zorgen. „Bij wielerwedstrijden heb je ook mensen die in het begin ver vooruit rijden. Zo zullen er nog wel meer komen.” Zelfs in zijn eigen wereld van het kunstrijden heeft de 62-jarige Fransman weerstand. „Ik zou het niet gezond vinden”, zegt Joan Haanappel, voormalig coryfee uit de tijd van Sjoukje Dijkstra en nog altijd goed ingevoerd in het mondiale kunstrijden. „Het is vreemd als iemand die bestraft is door de ISU wegens praktijken die het daglicht niet konden verdragen nu toch nog president van diezelfde ISU zou kunnen worden.”

‘Icegate’ of ‘Skategate’, heet het bedrog van Gailhaguet bij de Spelen van 2002 in Salt Lake City. Het Franse jurylid verklaarde na de finale van het paarrijden dat ze door de toenmalige voorzitter van de Franse ijssportbond onder druk was gezet om te stemmen voor het Russische paar. Dat terwijl de kür van Canada duidelijk beter was. Rusland won goud, maar het IOC zag zich gedwongen ook de Canadezen alsnog met goud te belonen. Uit taps van de FBI bleek dat Gailhaguet een deal had gesloten met de Oezbeekse maffiabaas Alimzhan Tokhtakhounov. In ruil voor Franse steun aan Rusland bij het paarrijden zou Tokhtakhounov zorgen voor Franse winst bij het ijsdansen.

„Ik ben een man die heeft geleerd van het verleden door zijn fouten te erkennen”, stelt Gailhaguet op de website waarmee hij zich in oktober 2015 kandidaat stelde voor het ISU-voorzitterschap. ‘Integriteit’ en ‘transparantie’ belooft hij nu. Kunstrijden domineert in zijn plannen, het langebaanschaatsen moet zich volgens Gailhaguet openstellen voor meer spektakel met Crashed Ice (vier schaatsers in de baan van een helling af) of het Icederby op een baantje van 250 meter. „Verander voordat je wordt veranderd”, luidt zijn motto.

‘Spindoctor’ Mike Lee

Verkiezingsretoriek van een kansloze kandidaat? Om zijn kandidatuur kracht bij te zetten nam de besmette Fransman ‘spindoctor’ Mike Lee in de arm. De Brit is de man achter de Spelen van Londen 2012 en winnaar van olympische bids met Rio 2016, Pyeonchang 2018 en het Qatar-bid voor het WK voetbal 2022. Vorige week nog werd Gianni Infantino verkozen tot nieuwe FIFA-voorzitter na een zeer succesvolle campagne van Lee, die vorig jaar al Sebastian Coe begeleidde bij zijn uitverkiezing tot voorzitter van de IAAF. Waarom zou hij van Gailhaguet geen winnaar maken?

Gailhaguet, de voormalige trainer van de Franse topper Surya Bonaly, komt uit het kunstrijden, de ijssport waarin veruit het meeste geld omgaat. „De ISU wordt in stand gehouden door het kunstrijden”, stelt Haanappel zelfs. En in de meer mondiale sport kunstrijden vindt men het nu wel weer eens tijd voor een voorzitterschap, nadat sinds 1980 ‘hardrijders’ Olaf Poulsen en Cinquanta de ISU regeerden.

Vanuit het kunstrijden klinkt alom een roep om het langebaanschaatsen te moderniseren. „Kinderen willen meer actie en snellere sport”, zegt Haanappel. Zelfs Cinquanta, oud-hardrijder, schreef na de Nederlandse ‘overval’ op olympisch ijs in Sotsji een vernietigende brief. ‘Schrap de allroundtoernooien en vervang op de Spelen de lange afstanden en duizend meter door massastart en gemengde aflossing’, luidde zijn voorstel. En als dat niet werkt, zag hij nog één radicale oplossing. ‘Voeg langebaan en shorttrack samen op één baan van 250 meter.’

Wie durfde de flamboyante Italiaan tegen te spreken? „Ik ben het volstrekt oneens met zijn voorstel om het WK allround af te schaffen”, reageerde Dijkema destijds fel. Cinquanta liet zijn tweede man het laatste woord, tegen zijn gewoonte in. En zie: vorige maand presenteerde Dijkema een ‘reddingsplan’ voor het langebaanschaatsen. EK allround en EK afstanden gaan elkaar jaarlijks afwisselen, net als WK afstanden en WK allround, dat wordt samengevoegd met de WK sprint. En nergens is meer sprake van afschaffing van de tien kilometer.

Langebaanmekka

Voor ‘langebaanmekka’ Nederland geen betere voorzitter dan Dijkema, zo lijkt. Vreemd genoeg spreekt schaatsbond KNSB tot nu toe openlijk echter nergens steun uit voor ‘droomkandidaat’ Dijkema, laat staan dat al voor zijn eventuele kandidatuur wordt gelobbyd. Ook in Berlijn blijft het vanuit de KNSB stil. „Het is net politiek”, zei technisch directeur Arie Koops al bij de WK afstanden. „Je moet het juiste moment uitkiezen om mensen kandidaat te stellen.” Volgens hem is er geen sprake van ruis op de lijn tussen de KNSB en Dijkema.

„Ik ben dé kandidaat van de KNSB”, stelt ook Dijkema, die voorafgaand aan zijn ISU-functies vier jaar vice-voorzitter was van de Nederlandse schaatsbond. „De KNSB staat 150 procent achter mij.” Maar verschillende bronnen, die anoniem willen blijven, spreken dat tegen. De verhoudingen tussen schaatsbond en Dijkema zijn juist uiterst koel. „Wat heeft Jan dan de afgelopen jaren binnen de ISU gedaan om de KNSB te helpen”, vraagt een ingewijde zich af.

De bond ziet in Dijkema te weinig een vernieuwer, en zou steun overwegen aan een Amerikaanse bestuurder uit het kunstrijden, Patricia St. Peter. In ruil daarvoor zou Nederland meer invloed krijgen op andere posities binnen de ISU. Maar of St. Peter zich ook echt kandidaat stelt? Na het WK allround in Berlijn is het schaatsseizoen nog lang niet voorbij.