Angst regeert en verlamt EU, de migratiecrisis groeit

Het was voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie die deze week in een toespraak in Den Haag het vluchtelingenvraagstuk waarmee Europa nu al bijna een jaar worstelt terugbracht tot de echte vraag. „Wie zijn wij eigenlijk dat het ons, als het rijkste werelddeel met 500 miljoen inwoners, van het begin af aan niet lukt om één of twee miljoen vluchtelingen op te nemen?”, hield hij zijn gehoor voor.

Ontdaan van alle plannen, bijgestelde plannen, gevoerde overleggen en aangekondigde overleggen is dit inderdaad de beschamende constatering die overblijft. Libanon met zijn bevolking van vier miljoen inwoners zit inmiddels met ruim één miljoen vluchtelingen uit Syrië binnen zijn grenzen, Jordanië met acht miljoen inwoners telt volgens de laatste cijfers 637.000 Syrische vluchtelingen, bij Turkije (80 miljoen inwoners) staat de teller op 2,6 miljoen Syriërs. En de Europese Unie? De Europese Unie vergadert.

Aanstaande maandag komen de regeringsleiders van de 28 lidstaten van de Unie in Brussel bijeen om met Turkije de vluchtelingencrisis te bespreken. Dit is niet voor de eerste keer. Integendeel. Afgelopen oktober werden de Europese Unie en Turkije het al eens over een gezamenlijk actieplan om de stroom vluchtelingen die via Turkije de oversteek naar Griekenland en daarmee naar Europa maakten te kanaliseren. Turkije verplichtte zich onder andere tot een betere opvang van vluchtelingen en het aanpakken van de mensensmokkelaars en hun routes; de Europese Unie stelde drie miljard euro beschikbaar voor de Syrische vluchtelingen in Turkije.

Enig effect is nog niet waarneembaar. Sinds begin dit jaar kwamen al ruim 135.000 mensen over zee naar Europa. In dit tempo lijkt het aantal van ruim één miljoen dat in 2015 werd geregistreerd minstens te worden geëvenaard. En dan zijn er nog de vluchtelingen die de letterlijk levensgevaarlijke tocht over zee niet overleven. Alleen al over de eerste twee maanden van dit jaar gaat het om 410 mensen.

Over de urgentie van de aanpak van de crisis lijkt iedereen het eens, maar des te minder over de concrete aanpak zelf. Vooralsnog gaat de energie van de afzonderlijke Europese lidstaten vooral zitten in het zoeken naar eigen nationale oplossingen. Aan de grenzen gaan de slagbomen dicht, met als gevolg dat het probleem bij de buren kan worden geparkeerd.

Een oplossing van het immense vluchtelingen- annex migratieprobleem is verre van eenvoudig. Evenmin ligt een snelle oplossing voor de hand. Maar dat ontslaat de Europese leiders niet van het nemen van gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Mogelijk kunnen maandag afspraken worden gemaakt met de Turken over het terugnemen van niet-Syrische vluchtelingen. Dit betreft zo'n 40 procent van het totaal aantal vluchtelingen dat van Turkije naar Griekenland oversteekt. Maar de Turken hebben natuurlijk gelijk als zij zeggen dat de kern van het probleem de oorlog in Syrië is.

Het credo van de vorige week zaterdag overleden Nederlandse Europeaan van het eerste uur, Edmund Wellenstein, luidde dat Europa zich niet moet laten leiden door angst maar door leiderschap. Dit is precies wat er nu gaande is. Angst regeert en verlamt Europa. Ondertussen loopt de rekening op.