99 miljoen jaar geleden gevangen in gestolde boomhars

Foto Daza et al.

Traag stromend boomhars werd de dood van deze hagedissen, agames, gekko’s en kameleons. 99 miljoen jaar later is het hars versteend tot barnsteen en zijn de reptielen perfect bewaard gebleven, tot genoegen van biologen. In Science Advances verbaasden zij zich over de goede staat van de reptielen. Van sommige dieren zijn de schubben nog zichtbaar, en in een enkel geval zelfs het tipje van een tong.

De fossielen komen uit een barnsteenmijn in Birma. 99 miljoen jaar geleden stond hier een tropisch bos dat vooral uit coniferen bestond, met watercipressen (Metasequoia) als talrijkste bomen. Het Birmese barnsteen is beroemd. In vochtige en warme tropen vergaan kleine dieren normaal gesproken snel, maar in het amberkleurige barnsteen zijn talloze dieren voor eeuwig bewaard. Eerder vonden onderzoekers termieten, schorpioenen, kakkerlakken, webspinners, vroege mieren en fluweelwormen.

En nu dus hagedissen. Veel fossielen zijn Squamata incertae sedis: ‘schubreptielen van onzekere plaats’. Ze zijn zo ver vergaan dat ze niet meer bij een geslacht kunnen worden ingedeeld.

Sommige stukken barnsteen bevatten wel herkenbare dieren. De barnsteen bevat bijvoorbeeld de achterpoot en voet van een gekko, te herkennen aan de typische voetkussentjes. Gekko’s klimmen al 100 miljoen jaar met plakvoeten.

Het meest bijzondere fossiel is een langwerpig stukje barnsteen dat niet op de foto staat. Erin zit een diertje met korte schedel, grote oogkassen, klauwen, een schiettong en een krulstaart. Het is een primitieve kameleon, concluderen de onderzoekers. Tot nu toe kwamen de oudste fossielen van kameleons uit het vroege Eoceen (55 tot 52 miljoen jaar geleden).