Spanning over asiel? Ja, maar de coalitie kraakt niet

VVD en PvdA hebben een paar basisafspraken gemaakt over asiel, zodat ze verder vrijer kunnen zijn.

Twee keer botsten VVD en PvdA deze week in het asieldossier. En twee keer loste de coalitietop dat op volgens een methode die ze in de afgelopen drieënhalf jaar met elkaar hebben ontwikkeld.

Donderdag was het ‘luchtbrugplan’ van PvdA-leider Diederik Samsom het conflict van de dag. Op de Europese top met Turkije van komende maandag moet Rutte voorstellen om alvast een luchtbrug in te stellen, zei Samsom in de Volkskrant. Minstens vierhonderd vluchtelingen per dag zouden vanuit Turkije naar Europa moeten komen, vier weken lang, als teken van goede wil. Niet doen, reageerde de VVD, dom plan.

Dinsdag maakten de liberalen „een heel principieel punt” van de vraag of homoseksuele asielzoekers apart opvang moeten krijgen als ze bedreigd worden. Marchanderen met onze normen en waarden, vond fractievoorzitter Halbe Zijlstra dat, en een totaal verkeerd signaal. De PvdA stemde vóór een oproep aan het kabinet om zulke opvang toch te regelen.

Conflict, spanning, verdeeldheid in de coalitie? Zeker, alleen werkelijk escaleren zal het niet gauw – en dat weten de hoofdrolspelers van elkaar.

Verras elkaar niet, is de regel. Afgelopen maandag kwam het luchtbrugplan al langs op het wekelijkse coalitieoverleg tussen premier Mark Rutte, vicepremier Lodewijk Asscher (PvdA), Samsom en Zijlstra. Ze werden het niet eens: Samsom vond dat Europa de eerste stap moet zetten en dat Rutte zich daar hard voor moest maken. Zijlstra vond van niet.

Handjeklap op de soek

Samsom deed zijn oproep toch. Maar niet zonder de VVD een dag eerder op de hoogte te stellen. Dus kon Zijlstra donderdag hartstochtelijk aan journalisten vertellen hoe naïef hij het plan vindt. Hij vergeleek onderhandelen met Turkije met handjeklap op de soek: „Als je minder wil betalen moet je doorlopen en wachten tot zij je roepen. Als je toch zelf omdraait, betaal je de volle prijs.”

De partijen gunnen elkaar in dit gevoelige dossier de vrijheid om zich te profileren omdat ze over de basis afspraken hebben gemaakt. Kernvraag die ze samen steeds stellen is of de opvang in Nederland nog beheersbaar is. Om die behapbaarheid te bepalen, hanteren ze drie criteria.

Eén: de instroom. De wekelijkse asielcijfers moeten ongeveer overeenkomen met de voorspellingen waar het kabinet mee rekent.

Het tweede criterium is minder exact: het draagvlak in de samenleving. Hoe groot is de onrust in steden en dorpen over de komst van asielzoekerscentra? Zoals ze bij de PvdA zeggen: als we iedere week een ‘Oranje’ zouden hebben, dan redden we het niet. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Asiel, VVD) dwong het kleine Drentse dorp in oktober vorig jaar extra asielzoekers op te nemen. Woede tot gevolg, een boze vrouw belandde bijna onder zijn dienstauto.

Vraag drie: wat doet Duitsland? Zolang de grote buurman niets onderneemt, redeneren VVD en PvdA, heeft het geen zin om op eigen houtje noodmaatregelen af te kondigen. Het kabinet kijkt naar de deelstaatverkiezingen op 13 maart. Bondskanselier Merkel zal met die verkiezingen in het vooruitzicht maar al te graag resultaat willen boeken op de top met Turkije, denkt de coalitie.

Relevant is ook dat het kabinetsbeleid amper verandert door de profilerings-fuzz. In de praktijk wérden bedreigde homoseksuelen al naar een beschermde locatie gebracht. En over de aansporing van de PvdA dat het kabinet „snel” met de hervestiging van vluchtelingen uit Turkije moet beginnen, kan Rutte natuurlijk zeggen dat hij zijn best zal doen. 

Hoewel de PvdA een meerderheid van de Tweede Kamer achter die oproep wist te krijgen, was het beeld aan het einde van de dag toch dat de PvdA niet zo ver was gegaan als Samsom ’s ochtends aankondigde. GroenLinks stelde een motie op die Samsoms getal van vierhonderd vluchtelingen overnam – maar daar stemde de PvdA tegen. Het was contraproductief om het kabinet precieze aantallen mee te geven, was de verklaring.

In de top van beide partijen klinkt hetzelfde geluid. Eerst hebben we de economie weer aan de gang gekregen. Nu doen we onze stinkende best om de vluchtelingencrisis goed te regelen. Stel dat dat lukt, dan hebben we het netjes gedaan en een goed verhaal naar onze kiezers. Dan gaan we het kabinet niet meer laten vallen.