Opinie

    • Hans Beerekamp

Monsieur Khiar: portret van Beiroet op de rand van de fictie

‘De Wereld volgens Monsieur Khiar’ (NTR).

Het is even wennen, de documentaire De Wereld volgens Monsieur Khiar, die werd uitgezonden door Het Uur van de Wolf (NTR). De onwennigheid heeft vooral te maken met televisiegewoonten.

Wij willen als televisiekijker graag weten waar we precies naar kijken en of dat allemaal wel klopt. Maar een op de rand van de fictie balancerende vertelling over een kunstenaar, die bewust rookgordijnen optrekt, daarvoor moeten we eerst een knop in ons hoofd omdraaien.

Het is precies die ongeduldige behoefte aan eenduidigheid en spektakel van de westerse media die de Nederlandse fotograaf in Beiroet Jeroen Robert Kramer deed besluiten om van documentaire fotografie, van de oorlog in Syrië en Libanon, over te stappen naar poëtische beelden van het alledaagse bestaan.

In de proloog van de documentaire van Sjors Swierstra vertelt Kramer over zijn ontmoeting in 2010 met Monsieur Khiar, een oudere, door de oorlog getraumatiseerde inwoner van Beiroet. Kramer beschrijft Khiar als zijn betere ik, iemand wiens moed hij had willen hebben.

We krijgen Khiar nooit te zien, wel de objecten uit zijn bezit, die Kramer een voor een fotografeert. En we horen de stem van Monsieur Khiar, die met Kramer in het Frans een beetje stekelig en melancholisch over het verleden praat. Alleen vreemd dat zijn stem erg lijkt op die van de acteur Johan Leysen.

Als je je eenmaal laat meeslepen door deze constructie, dan wordt de film steeds spannender en fascinerender. De beelden van cameraman Erik van Empel roepen een wereld op in de schaduw van gevaar en geweld, die desondanks een oase van rust vormt. Er zijn veel katten in beeld, als in een documentaire van Chris Marker, die ook dit soort fictieve werelden opriep om de waarheid te kunnen liegen.

Allengs wordt duidelijk dat Khiar misschien wel een projectie is van de fotograaf, die zich schaamt dat hij in oorlogsgebied zo veel mensen heeft vastgelegd die dat helemaal niet wilden. Khiar leest hem daarover de les.

Maar misschien heeft die ontmoeting wel degelijk plaatsgevonden in ‘de werkelijkheid’ of wat daarvoor door moet gaan. En het is de vraag wie wie toen in de maling nam. In de VPRO Gids vertelt Kramer dat elke Libanees onmiddellijk begint te lachen als hij de naam Khiar hoort. Het betekent immers komkommer.

Na 52 minuten heb je het idee dat de film nog maar net is begonnen. We hebben Kramer geïrriteerd zien opspringen naar zijn balkon als hij hoort dat er verderop in de lucht geschoten wordt, omdat er een politicus spreekt. Daar vallen geregeld gewonden bij, maar toch gaan ze ermee door.

De vraag zou kunnen rijzen waarom je dan ook in Beiroet wilt blijven wonen. Misschien is wel de grootste verdienste van de film dat die vraag afdoende wordt beantwoord door de beelden. Het ziet eruit als een verslavende stad.

    • Hans Beerekamp