Het geheim van de scandithriller is tijd en geld

Waarom hebben de Scandinavische landen zo’n succes met hun dramaseries? Het antwoord is simpel: er wordt geïnvesteerd in tijd en geld. Schrijver Jeppe Gjervig Gram: „Als een tv-serie er goedkoop uitziet, werkt het niet.”

Scène uit de Deense misdaadserie Follow the Money met in de hoofdrol Thomas Larsen (links) als inspecteur Mads.

Moord in een sneeuwstorm, of een energiebedrijf dat geld witwast. Scandinavische landen blijven scoren met duistere tv-series. Waar komt dat succes vandaan? Volgens Jeppe Gjervig Gram (39), scenarioschrijver bij de Deense staatsomroep DR, spelen twee belangrijke factoren een rol: tijd en geld.

Gram schreef mee aan de succesvolle tv-serie Borgen en schreef het script van Follow the Money, de Deense primetime-serie die begin dit jaar bij DR werd uitgezonden en vanaf maandag te zien is bij de NPO 2. Aan dit gelaagde misdaadverhaal, over een energiebedrijf dat is betrokken bij een financieel schandaal, werkte Gram anderhalf jaar. Ter voorbereiding kreeg hij drie maanden de tijd om onderzoek te doen naar de wereld van de ‘big finance’. „Ik heb geen economie gestudeerd, dus ik moest me inlezen. Ik heb veel journalisten en bankiers gesproken. Pas daarna begon ik met schrijven.”

Anderhalve maand per aflevering

Voor iedere aflevering van Follow the Money kreeg zijn driekoppige team anderhalve maand de tijd. „Twee weken brainstormen over het verhaal, daarna een eerste en een tweede versie. Vervolgens schreven we nog twee versies voordat we een definitief verhaal hadden.” Vanwege de complexe materie kreeg Gram extra tijd van de Deense staatsomroep. Maar ook bij Borgen was veel aandacht voor de pre-productie. „Als een tv-serie er goedkoop uitziet, werkt het niet”, zegt Gram. „We moeten bij DR tenminste een miljoen kijkers per aflevering halen. Als ik dat niet haal, word ik ontslagen.”

De druk om te presteren is hoog, maar Gram kan er niet mee zitten. „Ik werk 12 uur per dag, zes dagen in de week. Het geeft me energie dat ik een groot publiek moet bereiken.”

De kijkcijfers bij Borgen waren hoog: iedere aflevering trok zo’n 1,5 miljoen kijkers. Ook Follow the Money werd binnen Denemarken een succes. De dramaserie, die op de zondagavond werd uitgezonden, haalde een gemiddeld kijkcijfer van 1,2 miljoen per aflevering. „Het Deense publiek houdt van tv-series met complexe verhaallijnen”, zegt Piv Bernth, hoofd drama bij DR. „Men volgt graag onderwerpen die dicht bij het echte leven liggen, met een nadruk op kwesties over de welvaartsstaat.”

Investeren in tijd en geld

DR richt zich al jaren op het produceren van kwaliteitsseries en investeert per jaar slechts in twee seizoenen. „Als we ervoor gaan, doen we het ook goed”, zegt Bernth. „Op die manier haal je het beste uit je schrijvers.” Ze wil geen uitspraken doen over het dramabudget van de omroep. „We financieren het niet alleen met publiek geld. Ongeveer 55 procent komt van DR, het overige komt van co-producenten, fondsen en inkomsten door verkoop aan het buitenland.”

Dat investeren in tijd en geld uiteindelijk loont, blijkt wel uit het buitenlandse succes van de Nordic noir, zoals de verzamelnaam voor Scandinavische misdaadseries luidt. Deense series als Borgen en The Killing werden aan zeventig landen verkocht. De tv-rechten van de Deens-Zweedse misdaadserie The Bridge zijn aan 160 landen verkocht. De rechten voor de Amerikaanse remake van Follow the Money zijn al door Endemol Shine Studios opgekocht.

Dat grote succes begon volgens Jan De Clercq, hoofd van het Belgisch-Nederlandse distributiebedrijf Lumière, rond de eeuwwisseling. „In de jaren negentig werden er in Scandinavië nog van die trage politieseries gemaakt. Dat was niet om aan te zien.” Maar de huidige combinatie van goede acteurs, zorgvuldig camerawerk en scripts waarin crime wordt vermengd met links engagement spreekt het Nederlandse en Vlaamse publiek enorm aan. „Het begon in 2004 met de verfilming van de Wallander-detectives. In die reeks vond je een soort maatschappijkritiek – intelligente politiemensen bestrijden brute ‘rechtse’ krachten – die ook terugkomt in de huidige dramaseries.”

De Clercq wijst eveneens op het belang van de pre-productie. „De voorbereiding is minutieus. Men krijgt de tijd om te schrijven, achterover te leunen en weer verder te werken tot het allemaal klopt. Veel Scandinavische producenten vinden dat een scenario pas klaar is wanneer het klaar is.” Ook in productie wordt flink geïnvesteerd. „Het budget voor één seizoen van The Bridge ligt tussen de 12 tot 14 miljoen. In Nederland en België moet je het dikwijls met de helft doen”, zegt De Clercq.

Jongeren kopen geen dvd's meer

Veel Nordic noirs worden in het buitenland aan tv-zenders verkocht, maar ook de dvd-verkoop doet het nog goed. Van ieder seizoen van Borgen, The Killing en The Bridge werden in de Benelux meer dan 100.000 exemplaren verkocht. „Maar de laatste drie jaar is de dvd-verkoop gehalveerd”, zegt De Clercq. „Dat heeft te maken met de komst van streamingdiensten als Netflix en HBO. Vooral jongeren kopen geen dvd’s meer, maar er is een ouder publiek dat trouw de Scandinavische series aanschaft.”

Vindt Gram het niet lastig dat hij altijd rekening moet houden met een groot publiek? „We moeten mainstream zijn. Het zou leuk zijn om een tv-serie als Breaking Bad te mogen bedenken, maar in Denemarken zal dat niet aanslaan. Een dramaserie over iemand die drugs produceert, willen veel mensen niet zien.”

De Clercq ziet wel toekomst in meer dwarse series, met hulp van diensten als Netflix en Viaplay. „Binnenkort komen de eerste Zweedse series die exclusief te zien zijn via streamingdiensten. Die steken nu geld in originals. Schrijvers hoeven niet meer iets te bedenken voor een mainstreampubliek, want een tv-serie kan tien jaar in het aanbod blijven staan. Dus kan er worden geëxperimenteerd.”