De smokkelaars vertrouwen ze wel

De grens bij Macedonië is dicht. Wat moeten vluchtelingen in Griekenland nu doen? Een programma van de Europese Unie vertrouwen ze niet.

Piraeus

De vloer van de vertrekhal bij pier E2 van de haven in Piraeus ligt vol mensen. Vluchtelingen en migranten die tot voor kort zo snel mogelijk op een bus naar de Macedonische grens stapten, blijven vertwijfeld hangen nu de overgang goeddeels gesloten is. Ze hebben geen plan B.

Kaart NRC

Vrijwilligers schuifelen tussen de matrasjes door. Een jongeman met een blonde baard deelt flaconnetjes shampoo uit. Een vrouw appels en sinaasappels. Kinderen pakken alles gretig aan. Ze laten door een andere vrijwilliger snorharen op hun gezicht tekenen en spelen dat ze katten zijn.

Voor de mobiele kliniek van Dokters van de Wereld op de kade staat een rij kuchende mensen. Voor de cateringwagen van een Spaanse hulporganisatie is het dringen. De enige stand waar niemand op afkomt, is die van het Europees Ondersteuningsbureau voor Asielzaken (EASO), het EU-agentschap dat belast is met de uitvoering van de Europese plannen voor de hervestiging van asielzoekers.

Medewerkers in blauwe bodywarmers proberen met de vluchtelingen in gesprek te raken. Ze hebben tolken om daarbij te helpen. „Zeg JA tegen legaal transport en reis naar een Europees land zonder een cent te betalen!!!”, staat in het Arabisch, Grieks, Engels en twee Koerdische dialecten op de folder die ze uitdelen.

Een lange Irakees met een opgerold campingmatje aan een elastiek aan zijn schouder laat zich tot een gesprek verleiden. Een medewerkster informeert hoeveel hij voor de oversteek vanuit Turkije heeft betaald. En voor de reis vanaf Lesbos naar het vasteland? In totaal bijna 2.000 euro, antwoordt de man. „Met ons kun je gratis verder”, zegt ze. Hij lacht. „Dan kom ik misschien in Bulgarije terecht.” In het Europese hervestigingsprogramma beslist het EU-land wie komt, niet de vluchteling zelf. De tolk probeert het nog even.

„Wie beweert dat de meisjes in Duitsland mooier zijn dan in Bulgarije?”

De jongeman druipt af. Van de ongeveer vijfduizend migranten die in en rond de haven blijven hangen, heeft zich vandaag een touringcar vol laten overtuigen deel te nemen aan het hervestigingsprogramma. Ze zijn voor de duur van de procedure ondergebracht in hotels.

De rest gaat liever op eigen houtje richting Duitsland. Ze hebben meer vertrouwen in de smokkelaars die zich tussen de vluchtelingen begeven, dan in de onbekende Europese instantie met haar regels en papierwerk.

Daarmee heeft het gezamenlijke Europese antwoord op de vluchtelingencrisis vooralsnog gefaald. Het resultaat werd deze week duidelijk, met dramatische taferelen op de wegen naar de Grieks-Macedonische grens.

Bussen rijden niet meer tot aan de grens. Maar vluchtelingen en migranten laten zich daar niet door tegenhouden. Gezinnen slepen zich te voet voort met dikke tassen vol bagage en stapels dekens op hun hoofd. Ze hebben kinderen op hun schouders of in hun armen. Aan de grens wacht ze teleurstelling, frustratie en voor onbepaalde tijd kamperen in een modderpoel.

Diavata

De Griekse overheid probeert de druk op de grens te verminderen door de reis erheen moeilijker te maken en door alternatieven te bieden. In allerijl zijn opvanglocaties opgezet waar migranten gratis droog kunnen slapen en waar hulporganisaties spullen uitdelen. Onder meer legerbarakken, olympische sporthallen voor basketbal, taekwondo en hockey en de voormalige nationale luchthaven in Athene zijn volgezet met tenten.

Foto Louisa Gouliamaki/AFP

Ook een terrein van het leger bij het stadje Diavata bij Thessaloniki is nu een vluchtelingenkamp met witte tenten in geordende rijen. Er slapen per nacht zo’n tweeduizend mensen, onder wie zeshonderd kinderen. Het terrein ligt op industrieterrein Sindos, dat de sporen van zes jaar zware economische crisis in Griekenland toont. Lagelonenland Bulgarije is een half uur rijden. Bedrijven waar nog leven in zat, zijn daarheen verhuisd.

Bij de poort stoppen voortdurend auto’s van Grieken uit de buurt. Ze geven tassen kleding en voedsel af bij de politiemannen die pogen de in- en uitstroom te reguleren. Anastasia Felahidou heeft broodjes gebakken en eieren gekookt. Ze wil twee tassen afgeven, maar de politie bij de poort neemt tot haar ergernis even niets in ontvangst. Kinderen beginnen aan de tassen te rukken tot ze scheuren.

„Wat zal er van ze terechtkomen?”, vraagt ze geëmotioneerd. „En van de dorpen aan de grens. Ze kunnen die kosten voor voedsel en kleding voor als die mensen die komen niet dragen.” Ze is tijdens de crisis werkloos geraakt.

„Mijn man werkt nog, maar dat is amper genoeg voor ons thuis.”

De conclusie dat Griekenland geen eindstation kan zijn, trekken de vluchtelingen ook. Voortdurend beginnen groepjes mensen vanuit het kamp aan de voettocht naar de grens, in de hoop dat die toch even op een kier gaat. Het is ongeveer zeventig kilometer lopen. Taxi’s doen goede zaken, maar een taxi kan lang niet iedereen betalen.

Mohammed Galal uit Aleppo draagt zijn tweeënhalf jaar oude dochter afwisselend op zijn schouders en in zijn armen. Zijn vrouw houdt hun dochter van zeven maanden tegen zich aan. Eindbestemming Duitsland, zegt hij. Waarom? Zijn ogen worden glazig. „Omdat iedereen die ik ken me dat aanraadt.” Hij weet dat de grens gesloten is, maar „er zijn zo veel mensen dat hij vast weer open gaat”.

„En anders ga ik daar zitten en wachten net zolang tot dat gebeurt. Als God het wil.”

Idomeni

Mohammed Galals eindbestemming voor vandaag is grensplaats Idomeni. Het kamp aan weerszijde van het spoor groeit met de minuut. Hulporganisaties hebben grote tenten neergezet vol stapelbedden. Daartussenin staat op iedere vrije meter een koepeltentje in het grind. Ook het weiland ernaast en dat daarnaast staan inmiddels vol met de gekleurde tentjes en chemische toiletten. 

Aan de Grieks-Macedonische grens zijn duizenden gestrand. Foto Louisa Gouliamaki/AFP

Aan het prikkeldraad en in de bomen hangen kledingstukken te drogen. Mensen gaan op zoek naar sprokkelhout of staan uren in de rij voor een papieren beker warme pastaslierten. Af en toe gaat het grenshek en mag een handvol Syriërs en Irakezen langs het spoor Macedonië in. De anderen kijken door het prikkeldraad jaloers toe.

De vluchtelingen die hier al tien dagen zijn, ogen zo mogelijk nog vermoeider dan de nieuwkomers te voet. Slapen lukt slecht door ruimtegebrek en de kou in de nacht.

Kaniwar (29) uit Damascus bivakkeert hier al een week met zijn vrouw, kind en vader. Bij aankomst op een Grieks eiland is hem deelname aan het Europese hervestigingsprogramma aangeboden, vertelt hij. De procedure duurt een maand of twee. Daarna zou hij met zijn gezin per vliegtuig worden overgebracht naar een ander Europees land. „Interessant”, zegt hij.

„Maar wat als het niet waar is?”

Beweeg over de kaart en klik of tap op de bollen voor meer informatie: