Terreurbestrijder reageerde gretig op nieuws ‘executies’

De inlichtingendiensten willen potentiële jihadstrijders een reis naar Syrië uit het hoofd praten. Daarbij wordt af en toe propaganda bedreven, zegt een terreurdeskundige.

Dick Schoof was er snel bij. Nog voordat maandagavond details naar buiten kwamen over de mogelijke executie van acht Nederlandse jihadisten, plaatste de topman van anti-terreurdienst NCTV al een twitter-bericht. Executie 8 NL isis strijders kan niet worden bevestigd. Past wel in beeld v totalitair regime dat eigen leden wantrouwt en executeert. Aldus de tweet van 18.36. u.

De anti-terreurdienst reageerde daarmee wat snel en gretig, vindt Pieter Nanninga. De Groningse wetenschapper die onderzoek doet naar (ideologische) beeldvorming rond Islamitische Staat, zegt: „De toevoeging over dat totalitair regime vond ik niet zo nodig. Door te zeggen dat de onbevestigde berichten wel passen in een bepaald beeld, geef je de meldingen over de executie toch een zekere geloofwaardigheid.” Later werden die meldingen juist tegengesproken door andere bronnen vanuit Syrië.

‘Schofterige organisatie’

Politici borduurden de afgelopen dagen echter rustig voort op de inhoud van de tweet van de NCTV. Zo zei minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD), de politieke superieur van Dick Schoof, dinsdagmiddag: „Mijn advies voor mensen die daar willen meevechten is om het niet doen.” Premier Rutte ging nog een stap verder. Hij zei dat de berichten over de executie passen in het beeld van IS als „de meest verschrikkelijke, schofterige en griezelige organisatie die je kunt bedenken”.

Meestal reageren ambtelijke diensten als NCTV en AIVD „vrij afstandelijk en zakelijk op mogelijke sterfgevallen onder Nederlandse jihadisten in Syrië”, vertelt Nanninga. Voor zover aan de AIVD bekend zijn de afgelopen jaren 42 van de 240 uitgereisde jihadisten omgekomen.

„Die afstandelijke houding is niet alleen goed voor de geloofwaardigheid van de diensten”, aldus de onderzoeker. „Ze dient ook het belang van familieleden van degenen om wie het gaat. De afgelopen dagen zag je op diverse plekken in de media al berichten over verontruste ouders opduiken. Ook hun belang heeft de overheid te dienen.”

Aantrekkingskracht kalifaat

Anderzijds bestaat er ook bij overheidsdiensten de neiging om propaganda te bedrijven rond IS, ziet Nanninga. NCTV en AIVD maken er immers geen geheim van dat ze jonge moslims met extremistische ideeën afreisplannen richting Syrië uit het hoofd willen praten. Mede daarom publiceerde de AIVD midden januari het rapport: Leven bij IS, de Mythe ontrafeld. In haar voorwoord schreef de inlichtingendienst: „Met deze publicatie wil de AIVD onder meer professionals die zich bezighouden met dit onderwerp in staat stellen tegenwicht te bieden aan deze aantrekkingskracht [van het kalifaat].”

Het rapportje van vijftien pagina’s is doorspekt met beschrijvingen van IS als ‘totalitair regime’, met ‘totalitaire neigingen’ en met een ‘totalitair karakter’. Waar baseert de AIVD dat eigenlijk allemaal op, vroeg Nanninga zich in januari al af in een kritisch commentaar.

Uit het verslag van de burgerjournalisten uit Raqqa, begin deze week, doemt een ander beeld op van het kalifaat dan het totalitaire in het AIVD-rapport. De activisten schreven over 75 Nederlandse IS-strijders die „hun eigen groep konden vormen”, en „gaandeweg geïsoleerd” raakten. „Ze volgden nog wel de regels van IS, maar ze leefden op gespannen voet met de Irakezen binnen IS", aldus de burgerjournalisten.

Nanninga zegt hierover: „De burgerjournalisten die dit schrijven, hebben er eerder wel eens flink naast gezeten. Dus ook hiervan weten we niet of het klopt. Maar het beeld van Nederlanders die samen ergens in een boerderij zitten en redelijk hun eigen gang kunnen gaan, strookt niet helemaal met het beeld van een totalitair regime dat de touwtjes stevig in handen houdt. Dit gedeelte van het bericht komt de Nederlandse overheid dan ook niet goed uit.”