Moet Spanje opnieuw naar de stembus?

Het parlement wees gisteren een coalitieplan van de socialistische formateur Pedro Sánchez af.

De socialistische leider en formateur Pedro Sánchez. Hij kreeg onvoldoende steun om de nieuwe premier te worden. Foto Andrea Comas/Reuters

Mislukte regeringsvorming in Spanje dreigt over te lopen in een nieuwe verkiezingscampagne. De poging van de socialist Pedro Sánchez voldoende steun te verzamelen om de nieuwe premier van Spanje te worden was vooraf al tot mislukken gedoemd. Het parlement wees zijn plannen op woensdagavond met een grote meerderheid af. Vrijdag mag de leider van de PSOE een nieuwe poging wagen, maar de kans dat hij de opvolger wordt van de conservatieve Mariano Rajoy lijkt uiterst klein. Mislukt de poging van Sánchez, dan krijgen anderen nog twee maanden de tijd een regering te vormen. Anders volgen er verkiezingen op 26 juni.

Coalitievorming zijn ze in Spanje niet gewend. En dat wreekt zich nu. Sinds de parlementsverkiezingen van 20 december is het politieke landschap versplinterd. Waar voorheen de conservatieve Partido Popular en de sociaal-democratische PSOE afwisselend de dienst uitmaakten, zijn daar nu nieuwe nationale partijen als Podemos (69 zetels) en Ciudadanos (40 zetels) bijgekomen. Het tweepartijenstelsel zou plaats moeten maken voor een Spaans poldermodel. Maar vooral Rajoy en Sánchez voelden zich te groot om voortdurend met anderen te moeten overleggen.

Meteen na de verkiezingen was duidelijk dat er niet makkelijk een coalitie te vormen was die aan de benodigde meerderheid van 176 zetels zou komen. Rajoy leek als leider van de grootste partij (119 zetels) de aangewezen man om in de formatie het initiatief te nemen, maar na gesprekken met de andere partijleiders werd al snel duidelijk dat zijn beoogde ‘grote coalitie’ met de sociaal-democraten en het liberale Ciudadanos er niet in zat. Sánchez zou volgens Rajoy niet eens serieus met hem hebben willen praten.

Al voor de verkiezingen bleek dat Rajoy en Sánchez elkaar het licht in de ogen niet gunnen. Ze negeerden de nieuwe partijen en vochten een keihard onderling gevecht uit. De premier ging eenmalig op tv in debat met de leider van PSOE. Daar ging het mis. Sánchez zette vol de aanval in en schilderde Rajoy af als een corrupte leider. „U bent geen decent man”, luidde zijn gevleugelde uitspraak.

De tweestrijd tussen Rajoy en Sánchez mondde uit in een nationaal probleem. Door hun starre houding werd kabinetsformatie vrijwel onmogelijk en kwam de Spaanse politiek tot stilstand. Rajoy liet de koning noodgedwongen weten dat hij af zag van een rol als formateur. De ambitieuze Sánchez nam daarna tegen beter weten in wél de opdracht aan om met andere partijen tot een vergelijk te komen.

Sánchez begon met slechts 90 van de 350 zetels aan een onmogelijke missie. Zonder steun van de Partido Popular was hij aangewezen op een vijand aan de linkerkant: Podemos. Maar zelfs met steun van die partij zou hij nog zeventien zetels tekort komen voor een progressieve regering.

De socialistische leider sloot uiteindelijk een pact met de liberale Rivera. ‘Een akkoord dat tot mislukken is gedoemd’, zo betitelden Spaanse media dit. De twee partijen kwamen op woensdagavond niet verder dan hun gezamenlijke zetelaantal van 130. Maarliefst 219 parlementariërs stemmen tegen het voorstel. Het enige parlementslid van de Coalición Canaria onthield zich van stemmen. Dat Sánchez de afgelopen dagen toch een poging deed het parlement voor zich te winnen was vooral voor de bühne. Hij zette vooral de aanval in op Rajoy.

Zo lijkt Spanje niet aan nieuwe verkiezingen te ontkomen. Wie betaalt de hoogste prijs voor de falende coalitievorming? Dat is nu de vraag. Rajoy heeft vandaag laten weten dat hij na de stemronde van vrijdag snel met Sánchez wil gaan praten over een akkoord. De campagne is tijdens de nog altijd lopende formatie al begonnen.

    • Koen Greven