Hoe je Borgen Hollands maakt

In zijn bewerking van de televisieserie koos schrijver Ko van den Bosch ervoor om lange lijnen in de plot aan te brengen. „De korte spanningsbogen van afleveringen werken niet op het toneel.”

De Nederlandse theaterversie van het Deense televisiedrama Borgen zet zeer Hollands in met een ode aan de gehaktbal, geschreven door auteur Adam Price zelf. De Deense Frikadeller vormen de inspiratiebron. Bewerker Ko van den Bosch legt de tekst in de mond van Harry Piekema als de rechtse politicus Svend Saltum.

Smoelenboek: Wie speelt wie in de Nederlandse theaterversie van ‘Borgen’?

Na dit loflied op de ziel van de Hollandse keuken verhuist het perspectief naar Denemarken en volgt het negen uur durende theaterepos. Van den Bosch: „In de bewerking geef ik, anders dan in het origineel, twee bijrollen extra accent. Dit zijn deze partijleider Saltum en journaliste Katrine Fønsmark, vertolkt door Anna Drijver. De rol van Saltum is voor Nederland interessant omdat hij zo herkenbaar is. Zoals Piekema deze Wilders-achtige figuur speelt, is hij cool, je aardige oom, je beste buurman. Maar in zijn rechts-radicale overtuiging krijgt hij steeds gevaarlijker trekken. Hij pretendeert gehoor te geven aan het Volksempfinden en de stem van het volk te vertegenwoordigen.”

Saltum verwijt links denkend Nederland zijn identiteit op te geven en te leven in een excuuscultuur. Zo komt hij op de gehaktbal. Van den Bosch: „Zit in een gehaktbal varkensvlees, dan moet-ie verbannen worden vanwege het gevaar moslims te beledigen. Maar Saltum betoogt dat we de gehaktbal in ere moeten houden. Hij is zelfs innemend als hij zegt: ‘Ik ben geen deel van die elite. Ik ben in feite precies als deze gehaktbal: gewoon en Hollands. En ik ben er trots op.’ Probeer daar maar eens een speld tussen te krijgen.”

Van Denemarken naar Nederland, van Borgen naar het Binnenhof. Volgens Van den Bosch hoefde hij Borgen niet nadrukkelijk te enten op de Nederlandse situatie: „Er zijn tal van parallellen. In de politieke wereld zijn valsspelerij en rotgeintjes alledaagse realiteit. Elke toeschouwer herkent het Haagse Binnenhof in Borgen, de politieke burcht van Kopenhagen. Ook de rol die de journalistiek speelt is dezelfde. Die kan ontaarden in riooljournalistiek.”

Van den Bosch: „Om versnippering tegen te gaan door telkens een korte aflevering te spelen, zoals in de serie, heb ik lange lijnen aangebracht. Aan journaliste Katrine geef ik een vergelijkbare tragiek als die van premier Birgitte Nyborg, gespeeld door Malou Gorter. Ook Gorter als Birgitte offert haar persoonlijke leven op voor werk. De onmogelijkheid om een liefdes- en familieleven in stand te houden in een keiharde politieke werkelijkheid tekent haar. Soms moet ze zelfs haar idealen opgeven. Ze is nooit thuis, verwaarloost haar man, dochter en zoon. We tonen sterker dan de televisieserie de verbinding tussen intieme huiselijke achtergrond van deze beide vrouwen en hun veeleisende, openbare leven.”

De ambitieuze Katrine van Anna Drijver kiest voor een journalistieke carrière, maar onvermijdelijk wordt ze geconfronteerd met het dilemma of ze wel of niet moeder wil worden, of ze zowel journaliste als minnares kan zijn. Haar passie voor de journalistiek leidt zelfs tot een breuk met haar geliefde, Birgittes spindoctor Kasper Juul. Door deze vrouwenrollen te spiegelen ontstaat, aldus de bewerker, „de dragende verhaallijn die theater nodig heeft”.

In de Stadsschouwburg van Groningen is het decor al opgetrokken: een reusachtige kroonluchter beschijnt een imposante trap, gaanderijen eromheen. Dit is het „Borgen-landschap”, zoals Van den Bosch het noemt. Malou Gorter als Birgitte staat in het hart ervan. In een dynamische choreografie draait iedereen om haar heen.

Harry Piekema als kwade geest houdt zich op de achtergrond, tot hij opeens uitvalt: „Dochter gered, land verloren. Land gered, dochter verloren.” Vileiner kan hij het dilemma uit Borgen niet verwoorden.