Merkel stelt stapje voor stapje haar koers bij

Veel draait in Duitsland om de vluchtelingencrisis. Maar wat is feit en wat is misverstand? Hanco Jürgens schetst zeven misverstanden over Merkels vluchtelingenpolitiek. 

illustratie marian kamensky

Na ‘Keulen’ zou alles anders zijn. De naïviteit van Angela Merkels ‘Wir schaffen das’ was doorgeprikt. Specialisten uit allerlei disciplines stonden hier klaar om het probleem te duiden. Duitsland was even heel dichtbij. Wat opviel in de grote behoefte aan informatie was dat Keulen zelf er nauwelijks toe deed. Het ging om man-vrouwverhoudingen, de islam, criminaliteitscijfers onder vluchtelingen en om de vraag of in Amsterdam ook zoiets kon gebeuren.

Dat er in Keulen eerder een aanslag was geweest op de burgemeester en vlak daarna grote opschudding ontstond over een demonstratie van hooligans tegen salafisten, dat de deelstaat Noordrijn-Westfalen vorig jaar geen 60.000 maar meer dan 300.000 vluchtelingen opving – het deed er even niet toe. Het ging om de feiten op het stationsplein. Erg genoeg, dat zeker, maar het beeld van de Duitse discussie wordt zo wel erg versmald. Daarom hier zeven misverstanden over de Duitse vluchtelingenpolitiek:

1. Merkel heeft de Dublin-akkoorden om zeep geholpen.

Volgens de Dublin-akkoorden moeten vluchtelingen asiel aanvragen in het land waar zij illegaal zijn binnengekomen. In de praktijk heeft dit nooit gewerkt. Griekenland en Italië zouden daarmee verantwoordelijk zijn voor de opvang van bijna alle vluchtelingen in de EU. Om dat te voorkomen bieden deze landen de vluchtelingen ruimschoots gelegenheid om door te reizen naar een volgend ‘land van aankomst’. Toen de Balkanroute in Hongarije bleek te worden gestremd heeft Merkel maatregelen genomen om een humanitaire ramp te voorkomen.

2. De ellende is begonnen met het eenzijdige besluit van Merkel om vluchtelingen aan de Hongaarse grens de gelegenheid te bieden naar Duitsland door te reizen.

De Europese regeringsleiders hebben vanaf het begin van de Syrische burgeroorlog in 2011 weggekeken in de hoop dat het vluchtelingenprobleem beperkt zou blijven tot de direct omringende landen in het Midden-Oosten. In juni 2013 noemde de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de VN de Syriëcrisis de grootste humanitaire ramp sinds de Koude Oorlog. Europa had dus veel eerder maatregelen moeten treffen. Nu is het dweilen met de kraan open.

3. In Duitsland werd tot nu toe alles onder de pet gehouden.

De Duitse media slaan een andere toon aan dan de Nederlandse. Dat is onder meer te verklaren doordat extreemrechts zich er veel sterker manifesteert dan bij ons. Kort geleden nog brandde in Saksen een groot hotel af dat in gebruik zou worden genomen als asielzoekerscentrum en liep een demonstratie bij aankomst van een bus vol vluchtelingen uit de hand. Hierdoor is de neiging om zich af te zetten tegen Fremdenfeindlichkeit groot. Of daarmee ook alle problemen onder de pet gehouden worden is de vraag. In Duitsland wordt voortdurend over immigratie en integratie gedebatteerd; denk aan de handtekeningenactie van de CDU/CSU tegen de dubbele nationaliteit in 1999, het protest tegen de bouw van een moskee in Keulen in 2007, het debat over Sarrazins boek Deutschland schafft sich ab in 2010, maar zeker ook het uitgebreide debat over wat er misging op het stationsplein van Keulen en erna.

4. Na Keulen is alles anders.

Sinds eind januari is het debat in Duitsland verscherpt, na ‘Keulen’, maar zeker ook na de aanslag in Istanbul, waarbij tien Duitse toeristen omkwamen. Maar de stemming was in november al om te snijden. CSU-leider Horst Seehofer schoffeerde Merkel publiekelijk door direct nadat zij een lezing had gehouden over de vluchtelingencrisis nog even zijn visie uit de doeken te doen. De belangrijkste reden waarom het debat in Duitsland nu zo hard wordt gespeeld is niet ‘Keulen’, maar de aanhoudende vluchtelingenstroom, de groei van de rechts-populistische AfD in de peilingen en de verkiezingen op 13 maart in drie deelstaten.

5. Merkel is volkomen geïsoleerd komen te staan.

In de Nederlandse en Duitse pers is bovenmatig veel aandacht voor de kritiek op Merkel. Inderdaad roert vooral de Beierse CSU nu de grote trom; de deelstaatregering onderzoekt nu zelfs de mogelijkheid om een klacht in te dienen tegen Merkels vluchtelingenbeleid bij het constitutionele hof in Karlsruhe. Dat Merkel in haar eigen partij ook steun ondervindt, horen we niet meer. Vergeten wordt hoeveel krediet ze als kanselier heeft bij de bevolking.

6. Merkels politiek betekent het einde van middenpartijen.

Terwijl de Nederlandse regeringspartijen het in de peilingen slecht doen, blijven de Duitse partijen redelijk stabiel. De CDU/CSU staat nog steeds op 35 procent. Dat is ongelofelijk veel. Wel kan de opkomst van de AfD de machtsverhoudingen in de deelstaatparlementen wijzigen.

7. Merkel is niet bereid haar beleid te wijzigen.

Maandag was Merkel te gast bij talkshowhost Anne Will, die haar vroeg of ze na alle kritiek niet geneigd is om een andere koers te varen. Ze antwoordde volmondig nee. Dat is een politiek antwoord. Sinds het begin van de vluchtelingencrisis zijn er twee asielpakketten door de bondsdag geloodst die een veel strenger vluchtelingenbeleid voorstaan: er zijn allerlei maatregelen genomen om asielzoekers die geen recht op verblijf hebben sneller terug te sturen, om meer veilige herkomstlanden vast te stellen en om een nieuwe immigratiestroom op grond van gezinshereniging te voorkomen.

Het zou dom zijn te veronderstellen dat zij haar koers niet steeds – stapje voor stapje – bijstelt. De crisis is immers nog lang niet voorbij.

    • Hanco Jürgens