Seks en drugs? Let eens op de ouderen

Zestigplussers vertonen hetzelfde probleemgedrag als pubers: onveilige seks en onverantwoord drugsgebruik. „Het is tijd voor een Spuiten & Slikken-versie van omroep MAX”, schrijft Linda Duits.

Pinkpop sluit dit jaar af met de 73-jarige Paul McCartney. Hij kan daar backstage chillen met Lionel Richie (66). De gemiddelde leeftijd van de drie hoofdacts van 2016 is vijftig jaar, zo rekende NRC voor. Pinkpop-baas Jan Smeets zei bij de presentatie van de line-up dat popmuziek tegenwoordig van alle generaties is. Dat klopt. Duizenden krasse knarren bezoeken enthousiast concerten van stokoude bands en artiesten als Fleetwood Mac, Neil Diamond en The Eagles. Natuurlijk worden ouderen daar niet losbandig van – net zoals jongeren niet losgeslagen raken van de muziek van Nicki Minaj en Lil’ Kleine. Maar de rock ’n roll-lifestyle heeft wel een ongekende aantrekkingskracht op onze senioren.

Zo seksen ze er lustig op los. In de documentaire 69: Love Sex Senior vertelt de 84-jarige Jeanne dat seks voor haar niet anders is dan vroeger. Ze doet er nog steeds ongeveer drie minuten over om zichzelf te bevredigen. De film van Menna Laura Meijer, te bekijken via Uitzending Gemist, laat zien dat seksuele activiteit niet afneemt met de jaren. Het aantal seksende ouderen is sinds de jaren ’70 toegenomen. De keerzijde daarvan is een stijging van het aantal geslachtsziekten. Het gaat bijvoorbeeld om chlamydia, genitale wratten, syfilis en hiv. De stijgingen in diagnoses gaan rap.

In 2014 verraste Hanneke Groenteman (geboren in 1939) televisiekijkers door bij De Slimste Mens te vertellen dat ze xtc heerlijk vindt. Het recreatief drugsgebruik onder ouderen neemt inderdaad toe: berichten over het ‘stoned grandparent’-fenomeen duiken op in verschillende Westerse landen. Ook hier is reden tot ongerustheid. Volgens de jaarlijkse Drugsmonitor van het Trimbos Instituut is de zorgvraag bij bepaalde drugs namelijk het hoogst onder ouderen. Ondanks alle aandacht voor comazuipende jeugd zijn het vooral senioren die kampen met problematisch alcoholgebruik. Verslaving aan slaap- en kalmeringsmiddelen komt ook het meest voor onder ouderen.

We hebben geleerd losbandigheid met jongeren te associëren. In 1904 ‘ontdekt’ de Amerikaanse psycholoog G. Stanley Hall de puber. Volgens hem wordt de periode van 14 tot 24 jaar gekenmerkt door extreme emoties: storm en stress. Adolescenten zouden vaak depressief zijn en op zoek naar bijzondere sensaties. Ze zouden zich te veel op hun leeftijdsgenoten richten en dat zou ertoe leiden dat ze meer risicovol gedrag gingen vertonen. Mede dankzij de boeken van Hall wordt het gemeengoed om pubers te zien als verminderd toerekeningsvatbaar. In de loop van de twintigste eeuw ontstaat er zelfs een complete industrie die daarop inspeelt. Er komen speciale jeugdwerkers en leraren worden steeds meer opvoeders, alert op specifieke jongerenproblemen.

De verklaring voor het toegenomen risicogedrag van ouderen verschilt weinig van de verklaring die we aan losgeslagen jeugd geven. Het zit in een combinatie van onwetendheid en hoogmoed. Deze senioren denken dat hen niets zal overkomen. Recent Amerikaans onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat tweederde van de ouderen (50 tot 92 jaar) meent dat soa’s voor hen geen gevaar zijn. Dat is onterecht: de onderzoekers keken ook naar het werkelijke seksueel gedrag. 93,1 procent van de ouderen die hoog seksueel risico loopt, schat dat risico te laag in. Ook de groep die gematigd risico loopt beoordeelt hun gedrag grotendeels verkeerd in: 59 procent in deze groep denkt ten onrechte dat ze veilig zijn. Dat is extra zorgelijk, omdat chronische ziekten die veel onder ouderen voorkomen zoals diabetes en kanker het immuunsysteem hebben aangetast. Hierdoor zijn hun lichamen meer vatbaar voor infecties.

Natuurlijk gaat het hier niet om alle senioren. Sommige problemen, zoals heroïneverslaving, treffen een zeer specifieke groep. Ouderen zouden er goed aan doen eens te onthouden dat dit ook opgaat voor jongeren, waar we zo veel over horen.

Hoe komt het eigenlijk dat de focus steeds maar weer op jongeren ligt als er onder ouderen zoveel problemen zijn? Onderzoek van Duitse communicatiewetenschappers biedt daar antwoord op. Zowel jongeren als ouderen lezen graag over jongeren. Het zal misschien niet verbazen dat jongeren liever niet over ouderen lezen. Wel opvallend is dat ouderen het liefst slecht nieuws over jongeren lezen. Zij krijgen meer eigenwaarde van negatieve berichten over jeugd.

Het is moeilijk om de problemen van ouderen te bestrijden. Jongeren hebben niet alleen hun hele eigen industrie, ze zijn ook nog eens makkelijk te bereiken omdat ze op school zitten en de staat zeggenschap heeft over onderwijsprogramma’s. Er zijn dan ook allemaal voorlichtingstrajecten die bedoeld zijn om jongeren bij te sturen, bijvoorbeeld op het gebied van mediawijsheid en homotolerantie. Dat soort projecten zou niet misstaan bij ouderen.

Ouderen worden bijvoorbeeld veelvuldig het slachtoffer van datingscams op het internet. Ze zijn daarvoor een betere prooi dan jongeren: omdat er bij hen meer te halen valt, maar ook omdat ze vaak minder internetvaardig zijn. Een ander voorbeeld: in zorginstellingen worden homoseksuele ouderen zodanig gepest dat een deel weer terug in de kast gaat, zo meldt het COC. Seksuele diversiteitsles is dus net zo hard nodig in het bejaardentehuis als in de brugklas. Het is tijd voor een Spuiten & Slikken-versie van omroep MAX.