Column

Kijk om je heen: het ondenkbare is hier

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.

Het is niet meer de vraag óf de landverhuizing van vluchtelingen en migranten naar Europa de economische omstandigheden zal beïnvloeden, maar hóé dat gebeurt. De primaire economische redenering hebben we al gehoord en die blijkt simpel: vluchtelingen worden opgevangen, of tegengehouden, dat is meer bedrijvigheid (opvang, asielaanvragen verwerken, beveiliging) en dus meer economische groei.

De politieke reacties zijn veel dramatischer. Europa kraakt. Chaos aan de Griekse grens. Nieuwe blokkades op de routes noordwaarts. Diplomatieke confrontaties. Permanente crisissfeer in Brussel en Berlijn. 

Het ondenkbare wordt eerst voorstelbaar en dan realiteit, zoals dat ook is gegaan met de Europese geldpolitiek. Eerst werd de geldmarkt verruimd om de rente te verlagen. Toen begon de Europese Centrale Bank grootscheeps obligaties te kopen om de rente te drukken. Vervolgens voerde de ECB negatieve rentes in. Nu wordt gepraat over meer van hetzelfde. Om groei te krijgen. Om aan prijsdalingen te ontkomen. Maar daverend succes..? Verre van.

Politiek ondenkbaar eind vorig jaar was het opschorten van het Verdrag van Schengen (1985), waarmee Europese burgers binnen Europa vrij kunnen reizen. Terug naar de nationale binnengrenzen. Schengen is het paradepaardje van Europa. Van de ondervraagde Europeanen zegt 79 procent dat reisvrijheid essentieel is voor de Europese Unie en verdedigd moet worden, blijkt uit een recente peiling van de Duitse Bertelsmann Stiftung, een denktank die wordt geleid door oud-minister Aart Jan de Geus.

Diezelfde Bertelsmann Stiftung publiceerde vorige week een rapport over de economische gevolgen van het opzeggen van het Schengenverdrag. Wat gebeurt er dan? Grenscontroles geven vertragingen. Zij verstoren de gegroeide economische structuur waarbij bedrijven gebruikmaken van lange, grensoverschrijdende ketens van leveranciers. Paspoortcontroles hinderen grensarbeid, snel forenzen en toerisme. De veronderstelling is dat importprijzen stijgen, met 1 tot 3 procent. De Duitse economie zou bij die 3 procent prijsstijgingen gemiddeld in de periode tot 2025 jaarlijks met bijna 0,1 procentpunt trager groeien dan met open grenzen. Voor de open Nederlandse handelseconomie dreigt een iets kleinere vertraging. Jammer, maar geen ramp.

Schengen opschorten of staken is wel een politieke ramp. Voor talloze Europeanen zijn Schengen en de euro de Unie. Schengen opschorten maakt een einde aan de illusiepolitiek: open binnengrenzen zonder adequaat beveiligde buitengrenzen zijn onhoudbaar bij de welvaartsverschillen met Afrika en het Midden-Oosten.

Schengen opschorten zou een omslag zijn in Europese besluitvorming: economische belangen verhuizen naar het tweede plan, nationale politici nemen een dominante rol. Eigen grens eerst, zoals nrc.next vrijdag op de voorpagina constateerde. Het ondenkbare wordt voorstelbaar en vervolgens realiteit.

Misschien zijn de controles zelfs een kleine zegen, al is dat vloeken in de Europese liberale kerk. In het economische model in het onderzoeksrapport levert het staken van Schengen op wat Europa nodig heeft. Namelijk: stijgende prijzen, een beetje stijgende rente, wellicht zelfs hogere lonen, het gevoel van extra koopkracht. Kortom: herstel van min of meer normale economische omstandigheden.

Eind goed, al goed? Nee, niks is gratis. Extra looninflatie schaadt de export, bijvoorbeeld. Politiek gezien gaan we terug in de tijd. Ondenkbaar? Niet langer.