Heerlijk duistere ‘Chovansjtsjina’ laat de aarde gloeien

Zoals Moessorgski’s Chovansjtsjina worden opera’s maar zelden gemaakt: een verwaarloosbaar liefdesverhaaltje, complexe intriges waarbij facties een machtsstrijd aangaan die door een afwezige vierde wordt gewonnen, en een apathisch pessimisme dat de individuen en de massa in een houdgreep heeft. Waarom zou je je vier uur lang hieraan overgeven? Alleen al omdat Moessorgski zeer aangrijpende muziek vol folkloristische verwijzingen schreef, die later door Sjostakovitsj van een treffend duistere orkestratie is voorzien.

Begrijpelijk én een schande dus, dat deze opera pas voor het eerst is te zien bij de Nationale Opera. Voormalig chef-dirigent Ingo Metzmacher toont zich bij zijn terugkeer van zijn voorbeeldige kant: geserreerd en gebalanceerd klinkt het Nederlands Philharmonisch Orkest, met mooie lage strijkers die de aarde niet verschroeien maar wel laten gloeien. Metzmacher geeft de met doodsklokken doordrenkte partituur ademruimte, en de zangers meestal ook. Rebellenleider Chovanski is dankzij bas Dmitry Ivashchenko vilein charismatisch. Bas Orlin Anastassov geeft de religieuze extremist Dosifej soms een kwetsbare kant. Tenor Kurt Streit portretteert de liberale vorst Golitsyn als een haantje.

Regisseur Christoph Loy laat de personages weglopen uit het 19de-eeuwse schilderij De executie van de Streletsen van Soerikov, dat metershoog boven de zangers uittorent. Kleurrijke gewaden worden vervolgens voor moderne kloffies ingewisseld, alsof Loy de romantiek wil vervangen voor rauwe realiteit. Twee hoge wanden resteren, die – felwit – Golitsyns verlichting symboliseren, pikzwart worden als het tehuis van de gedoemde Oudgelovigen, en een kitscherig glittergordijn dragen als decor voor de sleezy Chovanski.

Vooral leidt dit stoïcijnse minimalisme ertoe, dat alle aandacht uitgaat naar het Koor van de Nationale Opera. Waar Metzmacher soms wat braaf blijft, daar smeekt, bidt, feest en lijdt het koor dat het een aard heeft. Het huiverend gezongen ‘Wee ons!’ vat alles samen.