Afro-Amerikaanse kiezer geeft stem niet zomaar aan Hillary Clinton

Actiegroep ‘Black Lives Matter’ eist beloftes van kandidaten die een eind moeten maken aan politiegeweld tegen zwarten

Black Lives Matter demonstranten bij een rally voor Hillary Clinton. Foto Jeff Swensen/Getty Images

De Democratische presidentskandidaat die deze dinsdag, op Super Tuesday, de zuidelijke staat Georgia wil winnen, kan niet om de Afro-Amerikaanse kiezer heen. Maar zelfs Hillary Clinton, de koploper onder deze groep, kan deze stem niet zomaar opeisen, zegt Black Lives Matter-activist Khalid Kamau.

In oktober, tijdens een campagnetoespraak in Atlanta, werd Clinton langdurig uitgejouwd door de zaal. ‘Black Lives Matter!’ werd er gescandeerd. Clintons bondgenoten, lokale zwarte leiders en leden van de Burgerrechtenbeweging van de jaren zestig, moesten de zaal sussen. „Zij weet nu dat ze onze stem moet verdienen”, zegt Kamau.

„Ze moet echt met ideeën komen, en ons niet alleen naar de mond praten.”

De Afro-Amerikaanse protestbeweging Black Lives Matter bestaat al drie jaar, maar Khalid Kamau is sinds een paar maanden actief. Kamau is een jonge buschauffeur in Atlanta, de geboortestad van Martin Luther King en de Amerikaanse Burgerrechtenbeweging. Om de hoek van het lunchtentje waar Kamau zijn dagelijkse hamburger eet, had King van Paschal’s Restaurant zijn informele hoofdkwartier gemaakt. „We hebben een grote geschiedenis, maar in werkelijkheid is de zwarte gemeenschap hier gezagsgetrouw, en hard aan het werk. Dat gold ook voor mij.” Atlanta, een stad met circa een half miljoen inwoners, heeft niet voor niets de bijnaam The City too Busy to Hate.

Zoals in de meeste staten die op Super Tuesday een Democratische presidentskandidaat kiezen, zal de zwarte stem een groot gewicht in de schaal leggen. Veel staten, zoals Georgia, liggen in het zuiden, waar Afro-Amerikanen een groot deel van het Democratische electoraat vormen. Hillary Clinton doet het goed bij zwarte kiezers, bewees de voorverkiezing van afgelopen zaterdag in South Carolina. Clinton kreeg de stem van 84 procent van de zwarte kiezers, en ze won met 73,5 procent.

Het ongenoegen onder zwarte Amerikanen is groot, en Black Lives Matter is de belangrijkste spreekbuis van die onvrede. De beweging begon in 2013 als hashtag, nadat de gewelddadige dood van de zwarte tiener Trayvon Martin in Florida niet geleid had tot vervolging van de schutter, de buurtwachter George Zimmerman. 

Enkele politiechefs zijn al ontslagen na druk van activisten

Sindsdien groeide #BLM van onderop. In zo’n dertig steden zijn lokale afdelingen opgericht – Atlanta was relatief laat, in 2015. Black Lives Matter wist door acties, demonstraties en debat de aandacht op institutioneel racisme te vestigen. Dat bestaat niet alleen uit geweld tegen jonge zwarte mannen, maar ook racisme op universiteiten, gentrification (de ‘opwaardering’ van oude buurten) en discriminatie van zwarte homoseksuelen.

Black Lives Matter richt zich in Atlanta vooral op economische achterstelling. „Het racisme zit in de stad ingebakken”, zegt Khalid Kamau. Terwijl hij door Atlanta wandelt, laat hij stadsvernieuwingsprojecten zien. „Die zijn bedoeld om rijke, witte starters te trekken”, zegt hij. „Zwarte inwoners vluchten naar de buitensteden. Ik ben ook vertrokken.” Om op zijn werk te komen, is Kamau nu anderhalf uur onderweg: eerst de bus, dan de trein, dan weer de bus. Geld voor een auto heeft hij niet. „

Alledaags racisme is dat de zwarte wijken onbereikbaar zijn, terwijl we belasting betalen voor een nieuwe spoorverbinding naar een rijke witte wijk.”

Black Lives Matter is meer dan een protestbeweging geworden. Het afgelopen jaar werden er resultaten geboekt. Enkele politiechefs zijn ontslagen na druk van activisten. Een hoge bestuurder aan de Universiteit van Missouri moest aftreden na beschuldigingen van racisme op de campus. „Maar ons grootste succes is dat Amerika het gesprek over ras is aangegaan”, zegt La’Die Mansfield, een activist van het eerste uur.

„Wij hebben de voorwaarden geschapen waaronder dat gesprek wordt gevoerd. Dat is heel bevrijdend.”

Van oudsher was Black Lives Matter een beweging zonder leiders, die zich afzijdig hield van politiek. Geen politicus kreeg zomaar steun, zegt Khalid Kamau. „Zij moeten naar ons toekomen, was de gedachte. Wij lopen niet naar hen. Wij hebben eisen. Laat ze maar zeggen wat ze gaan doen.”

 

Maar dit verkiezingsjaar verandert dat. Prominente leden van de beweging beginnen zich politiek uit te spreken. En Black Lives Matter begint politiek wortel te schieten. Soms protesteren ze op politieke bijeenkomsten, soms steunen ze openlijk een kandidaat. Khalid Kamau heeft voor Bernie Sanders gekozen, de senator die moeite heeft Afro-Amerikaanse kiezers aan zich te binden. „Het is grotendeels onwetendheid. Clinton kennen ze, dus krijgt zij de meeste stemmen. Ik probeer zwarte kiezers ervan te overtuigen dat Sanders betere ideeën heeft om racisme te bestrijden.”

Oudere zwarte kiezers zijn trouw aan de Clintons. Bij jongeren is Sanders populairder, maar zij stemmen vaker niet. Kamau haalt de prominente schrijver Ta-Nehisi Coates aan, die ook voor Sanders heeft gekozen. Coates is kritisch op Sanders, onder meer omdat de senator tegen herstelbetalingen aan de zwarte gemeenschap is, maar ziet in Clinton een nog slechtere kandidaat. „Ik maak me veel zorgen over haar ideeën in de jaren 90, toen we de walgelijkste politiewetten kregen uit de geschiedenis van dit land.”

Obama ontvangt zwarte activisten

Soms wagen activisten zelf de sprong. De prominente Black Lives Matter-activist Deray McKesson (ruim 300.000 volgers op Twitter) kandideerde zich deze maand voor het burgemeesterschap van Baltimore. McKesson schreef dat hij zichzelf nog altijd als een buitenstaander ziet, maar dat invloed van buitenaf onvoldoende effect heeft.

„Ik ben erachter gekomen dat het platgetreden pad van de traditionele politiek ons niet zal leiden naar de echte verandering die onze stad nodig heeft.”

Vorige week ontving president Obama een groep zwarte activisten in het Witte Huis, onder wie Deray McKesson. Sommigen weigerden te komen, en zagen het als een knieval voor de macht. Activist Aisslin Pulley zei: „Ik kan niet meedoen aan zo’n schijnvertoning, bedoeld om de illusie te verkopen dat de overheid iets doet aan politiegeweld en institutioneel racisme.”

Andere activisten beginnen geld in te zamelen, om op die manier invloed uit te oefenen. Een radiopresentator uit St. Louis richtte het actiecomité Black Lives Matter PAC op, dat politici op lokaal of regionaal niveau financieel moet gaan steunen. Het geld, is het idee, moet komen van kleine geldschieters en zwarte sporthelden.

Politiek betekent compromissen sluiten, nooit een prettige bezigheid voor een activist, zegt Khalid Kamau. „Maar we gaan strategischer denken. Black Lives Matter is niet langer een beweging van buitenaf. We moeten onze invloed aanwenden om politici over racisme te laten praten, en zelf mee te doen als het nodig is.”

Dat Hillary Clinton en Bernie Sanders veel over ras praten, dat op debatten de woorden ‘Black Lives Matter’ genoemd worden, is voor Kamau een belangrijke stap vooruit.

„We moeten kiezen tussen twee politici die niet perfect zijn. Maar als het alleen bij woorden blijft, laten we die steun weer snel vallen.”