AFM zet banken klem bij pijnlijk derivatendossier

Toezichthouder AFM verwacht compensatie van banken voor een „groot deel” van 14.000 mkb-ondernemers die rentederivaten kochten.

AFM-hoofdkantoor in Amsterdam. Foto Evert Elzinga / ANP

Toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft bij banken afgedwongen dat er een onafhankelijke toets komt op alle ruim 17.000 rentederivaten die ze hebben verkocht aan mkb’ers. Daarmee worden de banken bijna volledig buitenspel gezet in een voor hen steeds pijnlijker wordend dossier.

Veel mkb’ers raakten door de aanschaf van rentederivaten in de problemen. Hun werd verteld dat ze zich met de derivaten indekten tegen een stijging van de rente op hun variabele lening. Banken vertelden er niet bij dat ze flink moesten bijbetalen als de rente zou dalen, zoals gebeurde.

In de periode 2005 tot 2009 verkochten banken bij het afsluiten van leningen ruim 17.000 derivaten aan zo’n 14.000 ondernemers. Er liggen verschillende uitspraken van de rechter dat banken daarbij in strijd met hun zorgplicht handelden.

Nadat de eerste horrorverhalen van ondernemers met rentederivaten naar buiten kwamen, gaf AFM de banken zelf de kans om alle derivatendossiers te toetsen op fouten en een oplossing te bieden aan hun klanten.

Maar in december constateerde AFM dat banken óók bij die herbeoordelingen fouten maakten. Banken stelden volgens AFM bij het belang van hun klanten „onvoldoende centraal”, de herbeoordeling van de contracten bevatte „onjuistheden en onvolledigheden”.

Klanten ontvingen daardoor ten onrechte geen compensatie. AFM-bestuurder Femke de Vries zegt te verwachten dat het plan zorgt voor „compensatie of herstel in een groot deel” van de 17.000 dossiers.

Juridisch gezien is het herstelplan een bijzonder kunstje van AFM. De toezichthouder heeft een bestuursrechtelijk mandaat heeft en de oplossing ligt op civielrechtelijk vlak. Maar volgens AFM hebben de banken zich na „indringende gesprekken” achter het herstelplan geschaard.

Ook het ministerie van Financiën speelt een rol: minister Dijsselbloem heeft de drie deskundigen aangewezen die, na gesprek met de banken, het herstelkader gaan bepalen, waarbinnen de derivaten opnieuw worden beoordeeld. Ook de toetsing van de dossiers vindt vervolgens door onafhankelijke deskundigen plaats. „Het is noodzakelijk om de interpretatieruimte van banken in het vervolgproces te minimaliseren”, schrijft AFM.

ABN Amro, ING, Rabobank, Van Lanschot en SNS hebben met het plan ingestemd, Deutsche Bank niet. Rabobank en ABN Amro gaven recent aan reserveringen te hebben getroffen voor de derivatenkwestie.