AFM zet banken klem bij pijnlijk derivatendossier

De financiële waakhond heeft afgedwongen dat er een onafhankelijke toets komt op alle rentederivaten die banken hebben verkocht aan mkb’ers.

Foto: Lex van Lieshout/ANP

Toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft bij banken afgedwongen dat er een onafhankelijke toets komt op alle naar schatting 17.000 rentederivaten die mkb’ers hebben gekocht van hun bank. Daarmee worden de banken volledig buitenspel gezet in een voor hen steeds pijnlijker wordend dossier.

Veel mkb’ers raakten door de aanschaf van rentederivaten in de financiële problemen. Hun werd verteld dat ze zich met de derivaten indekten tegen een stijging van de rente op hun variabele lening. Banken vertelden er niet bij dat ze flink moesten bijbetalen als de rente zou dalen zoals gebeurde.

In de periode 2005 tot 2009 verkochten banken bij het afsluiten van leningen ruim 17.000 derivaten aan zo’n 14.000 ondernemers. Er liggen verschillende uitspraken van de rechter dat banken daarbij in strijd met hun zorgplicht handelden.

Nadat de eerste horrorverhalen van ondernemers met rentederivaten naar buiten kwamen gaf de AFM de banken zelf de kans om alle derivatendossiers te toetsen op fouten en een oplossing te bieden aan hun klanten. Maar in december constateerde de toezichthouder dat banken óók bij die herbeoordelingen de nodige fouten maakten.

Banken stelden volgens de AFM bij het belang van hun klanten “onvoldoende centraal”, de herbeoordeling van de contracten bevatte “onjuistheden en onvolledigheden”. Klanten ontvingen daardoor ten onrechte geen compensatie. AFM-bestuurder Femke de Vries zegt te verwachten dat herstelplan zorgt voor “compensatie of herstel in een groot deel” van de 17.000 dossiers.

Juridisch gezien is het herstelplan een bijzonder kunstje van de AFM. De toezichthouder heeft een bestuursrechtelijk mandaat heeft en de oplossing ligt op civielrechtelijk vlak . Maar volgens de AFM hebben de banken zich na „indringende gesprekken” achter het herstelplan geschaard.

Ook het ministerie van Financiën een rol: minister Dijsselbloem heeft de drie deskundigen aangewezen die, na gesprek met de banken, het herstelkader gaan bepalen waarbinnen de derivaten opnieuw beoordeeld worden. Ook de toetsing van de dossiers vindt vervolgens door onafhankele deskundigen plaats. De AFM schrijft:

“Het is noodzakelijk om de interpretatieruimte van banken in het vervolgproces te minimaliseren.”

ABN Amro, ING, Rabobank, Van Lanschot en SNS hebben met het plan ingestemd, Deutsche Bank niet. Rabobank en ABN Amro gaven recent bij de presentatie van hun jaarcijfers aan financiële reserveringen te hebben gemaakt voor de derivatenkwestie.

    • Camil Driessen