Verdacht type?! Blijkt het gewoon de krantenbezorger

In de praktijk gelden voor burgerwachten strikte regels. Zo is het niet de bedoeling mensen met knuppels te achtervolgen.

Foto Dolph Cantrijn/Hollandse Hoogte

Op de late avond klimmen twee mannen over een tuinhek van een woonhuis aan de rand van het bos in Schaarsbergen. Juist op dat moment kijkt de buurman naar buiten, hij belt meteen de politie. Er zijn per toeval agenten in de buurt en de woning wordt snel omsingeld. Maar één van de mannen springt uit het raam en verdwijnt achter de bomen. De buurman, die het allemaal heeft zien gebeuren, stelt voor om een bericht in de WhatsApp-groep van de wijk te plaatsen, Preventie App Schaarsbergen. „Bij 150 mensen gaat op dat moment een belletje rinkelen”, zegt Rik Steijn. Ook bij hem.

Op dit moment wordt door de politie een verdachte blanke man gezocht van ca. 20 tot 25 jaar ivm een inbraakpoging op de Menthenbergse weg. Lichte spijkerbroek en donker shirt.

Manegehouder Steijn is van het assertieve soort, hij surveilleert ook vrijwillig voor de politie, en springt meteen in de auto. „Zie ik die gozer lopen langs de weg.” Steijn houdt afstand terwijl hij de politie belt. Als die aankomt, proberen ze de man met twee auto’s klem te rijden. Mislukt. De verdachte man klimt een hek over en belandt in het bassin waarin het water van de A12 in wordt opgevangen. Hij besluit de vlucht op te geven.

In het Arnhemse Schaarsbergen waren eind vorig jaar „wat inbraakjes” geweest: fietsen weg, auto’s open gebroken. Op de manege werd een bulldozer gestolen. Steijn had vaker gehoord van een buurtpreventienetwerk en besloot zijn kennissen in de buurt uit te nodigen voor een chat-groep. „In Schaarsbergen wonen veel mensen buitenaf, een beetje afgelegen. Het is een rijk gebeuren.” Steijn vermoedde dat een wijkapp succes zou hebben. Het aantal deelnemers groeide snel tot honderdvijftig. En vorige week betrapten ze voor het eerst een inbreker op heterdaad.

Hondje

Als er een nieuwe deelnemer in de appgroep komt, stuurt Steijn die altijd meteen de regels van de groep. Eén van de belangrijkste regels is: eerst de politie bellen en dan pas appen. En zo mogelijk de actie verstoren. „Als ineens vijf buurtbewoners met hun hondje gaan lopen, kan dat een inbreker bijvoorbeeld afschrikken.” Volgens de regels moet dat ‘verstoren’ binnen de grenzen van de wet gebeuren. Maar een wijk bestaat niet uit mensen met exact dezelfde opvattingen. „Vaak denken mensen verschillend over hoe en wanneer je moet handelen”, zegt Vasco Lub, die onderzoek deed naar buurtpreventie. Hij vindt het bedenkelijk als een burger op eigen houtje achter een verdachte aangaat. „Burgers hebben eigen belangen en kunnen partijdig handelen. De politie is in principe onpartijdig.”

Onschuldige krantenbezorger

Het gaat dus weleens mis. In de V-buurt in Tilburg schrok een krantenbezorger zich rot. In alle vroegte kwam hij kranten bezorgen, buiten was het nog donker. Om zicht te kunnen hebben op zijn kranten, scheen hij met een zaklamp zijn eigen auto in. Stonden er ineens veertig oplettende buurtbewoners om hem heen. Van schrik is de bezorger weggerend.

Een fenomeen dat in buurtapps telkens weer opduikt is ‘de nepcollectant’, vertelt Lub. Mensen van wie wordt vermoed dat ze niet écht aan een instantie verbonden zijn. In Rotterdam besloten buurtbewoners flink in te grijpen toen ze verdachte figuren in hun wijk signaleerden: mensen werden met knuppels achtervolgd. Hoe dat precies afliep, is niet bekend. Een groot deel van de buurtwachten, digitaal of fysiek, is overwegend actief in ‘witte’ vinexwijken. „Het is meerdere malen gebeurd dat mensen met een allochtone achtergrond die daar rondliepen zijn achtervolgd”, zegt Lub. Niet iedereen vindt hetzelfde verdacht. „Het is een grijs gebied.”

Het is volgens Lub lastig in te schatten of de buurtwachten lange levens zijn beschoren. Het is goed voor te stellen dat buurtbewoners op een bepaald moment weer afhaken. Om de groep goed te laten functioneren, moeten deelnemers berichten die in de groep worden gedeeld direct ontvangen. Als in de groep van Steijn een gesprek ontstaat tussen een groot deel van de honderdvijftig deelnemers, kan dat gekmakend zijn. „Laatst ging het over een filmpje dat over de buurt was gemaakt. Toen bleven mensen maar doorzeuren en dooremmeren over allerlei dingetjes. Wat sta je er goed op, zeiden mensen tegen elkaar.”

De appgroep in Schaarsbergen heeft nauw contact met de wijkagent maar werkt niet samen met de gemeente. Steijn: „We willen graag bordjes ophangen, maar die krijgen we niet.” De buurman die het signalement van de dader in de Preventie App Schaarsbergen postte kreeg wel iets van de politie: een bloemetje.