NS stopt met exploitatie van stationswinkels en busvervoer

NS gaat zich toeleggen op de kerntaak. Het spoorvervoer moet beter, nevenactiviteiten gaan naar andere partijen.

Smullers is een van de winkels van NS zelf, net alsJulia’s enDe Broodzaak. Foto ANP, Valerie Kuypers

NS stopt met de exploitatie van winkels op stations en met busvervoer door dochterbedrijf Qbuzz. Beide activiteiten wil het spoorbedrijf overlaten aan marktpartijen. Dat is de volgens ingewijden de essentie van de toekomstplannen die NS dinsdag bekend zal maken. Het spoorbedrijf wil zich concentreren op vervoer over het hoofdrailnet en niet langer meedingen naar concessies voor regionaal vervoer.

Directe aanleiding voor de koers die is ontwikkeld door de tijdelijke topman Roger van Boxtel is de fraude bij de aanbesteding van het openbaar vervoer in Limburg, voorjaar 2015. Ook het mislukken van de hogesnelheidstrein Fyra speelt een rol. Minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA), enig aandeelhouder van NS namens de staat, drong aan op een ‘strategische heroriëntatie’ van NS. De plannen worden gesteund door Dijsselbloem en de raad van commissarissen van NS.

NS stopt zowel met de exploitatie van door het bedrijf zelf ontwikkelde ‘formules’ (De Broodzaak, Julia’s, Smullers, Enoki) als met de winkels waar NS optreedt als franchisenemer (AH to go, HEMA, Starbucks, Rituals). NS blijft volgens het vorige week verschenen jaarverslag 2015 exploitant van Kiosk, Rail Catering en de recentelijk ontwikkelde StationsHuiskamers. Het vastgoed blijft in bezit van NS, de winkelpanden worden verhuurd.

Bij alle NS-winkels werken in totaal 4.600 mensen. Volgens FNV-bestuurder Andries van den Berg raken circa 4.000 mensen hun dienstverband met NS kwijt. Zij moeten afwachten of een nieuwe exploitant het personeel overneemt. Het precieze aantal ontslagen hangt mede af van de keuze om Kiosk onder NS-vlag te laten bestaan. Het gaat om fulltimebanen, maar ook vaak om deeltijdbanen van bijvoorbeeld studenten met een aanstelling voor acht uur per week.

De NS-winkels leverden in 2015 een omzet van 400 miljoen euro, op een totale omzet van 4,9 miljard euro. In 2015 werden al drie winkelformules afgestoten: Burger King en La Place Express gingen naar HMS Host, Ola Happiness Station naar Unilever.

NS stopt ook met regionaal vervoer, zowel per trein als per bus. Voor het busvervoer betekent dat de verkoop van het bij dochterbedrijf Abellio ondergebrachte bedrijf Qbuzz. Het bedrijf is actief in drie regio’s: Zuidoost-Friesland (tot eind 2016), Groningen-Drenthe (tot eind 2019) en in en om de stad Utrecht (als U-OV, tot eind 2023). Bij Qbuzz werken 1.864 mensen.

Voormalig NS-topman Timo Huges gaf in april vorig jaar bij een hoorzitting in de Tweede Kamer al aan dat NS mogelijk zou gaan stoppen met regionaal vervoer. In augustus ontstond onrust bij het personeel over mogelijke verkoop van Qbuzz aan het Franse bedrijf Keolis, onderdeel van de Franse spoorwegen SNCF. Dijsselbloem liet weten dat er geen besluiten zouden worden genomen over bedrijfsonderdelen van NS voordat de heroriëntatie zou zijn afgerond.

Op de regionale lijnen is NS bijna volledig verdrongen door concurrenten Arriva (onderdeel van Deutsche Bahn) en het Franse bedrijf Transdev (Connnexxion en Veolia). Vanaf 2018 gaan de spoorlijnen Zwolle-Kampen en Zwolle-Enschede naar Syntus. De NS-concessie voor het lijntje Gouda-Alphen aan de Rijn loopt tot eind 2031. Het afstoten van winkels en regionaal vervoer zal leiden tot verzet van bonden. Politiek veel gevoeliger ligt de NS-concessie voor de hsl tussen Amsterdam en Breda. Die loopt tot 2025, maar kan vanwege slechte prestaties eerder worden ingetrokken. Voor NS is het behoud van de hsl-concessie van levensbelang.