Hoe een kansloze Britse jongen terrorist werd

Wanneer de Britse journalist Robert Verkaik de beelden ziet van de onthoofding van persfotograaf James Foley door IS, de eerste in een lange reeks, gaan er grote woorden door hem heen. Dit is het nieuwe gezicht van terrorisme. Dit ondergraaft het vertrouwen in de mensheid. Dit verlegt de grenzen van wat een mens een ander aan kan doen uit ideologische overwegingen.

De schok komt extra hard aan, omdat Verkaik de dader bleek te kennen. De wereldberoemde Jihadi John was namelijk ooit Mohammed Emwazi, een bangige, islamitische jongen met wie Verkaik in 2010 een gesprek had gevoerd voor een artikel over moslims in Londen. Emwazi voelde zich toen bedreigd in Londen. Hij kwam zelfs licht paranoïde over: nadat Emwazi zijn laptop had verkocht was hij ervan overtuigd geraakt dat de Britse geheime dienst het apparaat onderschept had en nu achter hem aan zat. Later bleek hij Verkaik ook nog te hebben gemaild voor een ander artikel, iets wat de journalist zich eerst niet herinnerde.

Verkaik wilde te weten komen hoe Jihadi John geradicaliseerd was. In Jihadi John. The Making of a Terrorist beschrijft hij zijn pad naar extremisme.

Verkaik geeft een nogal gewoon portret van Emwazi. Hij luisterde naar rap, werd weleens uitgescholden en viel een keer lelijk op zijn hoofd. Zijn ouders hebben altijd hard gewerkt en waren tegen de oorlog in Irak en daarom boos op Tony Blair. Kortom, een verhaal zoals er honderdduizenden zijn (‘we zouden onszelf in deze schooljongen kunnen herkennen’). En juist dat is weinig verrassend. Verkaiks reconstructie wijkt niet af van de verhalen van journalisten Jutta Chorus en Margalith Kleijwegt over Mohammed B., de jonge moslim die in 2004 Theo van Gogh vermoordde. Toen Verkaik Emwazi in 2010 voor The Mail on Sunday sprak, had hij niet de indruk dat hij met een gewetenloze terrorist-in-wording te maken had. Een paar jaar later had hij hem alweer vergeten. Emwazi’s verhaal kwam destijds niet in de krant terecht. En daarover krabt Verkaik zich nu achter de oren: ook híj heeft hem geen kans gegeven zijn relaas te doen.

En nu hij de geschiedenis reconstrueert, zie je een verhaal dat onontkoombaar naar radicalisering voert. Emwazi voelt zich niet thuis in Groot-Brittannië, maar wel in extreem islamitische kringen. Hij reist naar Afrika en wordt door de douane na zijn terugkeer grondig ondervraagd. Het is een traumatische ervaring die hem paranoïde maakt. Alleen: Verkaik achterhaalt dat het geen paranoia was, want MI5 heeft inderdaad Emwazi’s laptop gekraakt. Veel meer valt er niet te achterhalen. Emwazi was een doorsnee kansloze jongere, die een kansloze keus heeft gemaakt.

    • Toef Jaeger