De moeder van de moordenaar

Sue Klebold leerde haar zoon flossen, ze wees hem op de gevaren van de dode hoek, van drank en drugs. Dat hij zélf het grootste gevaar was, zag ze niet.

Dylan Klebold, hier in 1998, schoot een jaar later, op zijn zeventiende, met zijn vriend Eric Harris dertien mensen en zichzelf dood op zijn middelbare school, Columbine High School in Colorado.

Hij was haar ‘zonnetje’. Tot de dag dat hij samen met een vriend, tot de tanden bewapend, zijn middelbare school binnenliep en twaalf leerlingen en een leraar doodschoot. In Het besef van een moeder doet Sue Klebold verslag van wat haar overkwam. Zij is de moeder van Dylan Klebold, een van de schutters op Columbine High School (Columbine, Colorado) in 1999. De andere was Klebolds vriend Eric Harris. De twee pleegden zelfmoord in de school.

Sue Klebold schreef een erg moedig boek. Vooral in het eerste deel treedt ze openlijk naar voren als de moeder van een moordenaar. Een moeder die niet heeft gezien hoe haar kind, met wie oppervlakkig gezien alles in orde leek, volledig ontspoorde. Een vrouw die zich het liefst voorgoed wilde verstoppen, maar nu, compleet met foto op de achterflap, nadrukkelijk naar buiten treedt.

Klebold wil waarschuwen, schrijft ze. Het sterven van haar zoon was een geval van een in agressie vertaalde depressie: van moord-zelfmoord, betoogt ze in commissie met tal van wetenschappers die ze interviewde. De diepte van geestelijke nood bij adolescenten wordt vaak niet onderkend, of de nood wordt onderschat. En behandeling is nodig, want ouderliefde biedt geen remedie. ‘Ook al was mijn liefde voor Dylan oneindig groot, zij heeft Dylan niet kunnen beschermen en ook de dertien mensen niet die werden gedood op Columbine High School.’

Beluister hier een interview met Sue Klebold van NPR: 'I Carry Him 'Everywhere I Go, Always'

Liefdevol en doodgewoon

Klebold schreef ook een eerlijk boek. Ze spaart zichzelf niet. Weliswaar schetst ze hun gezinsleven als liefdevol en doodgewoon – Dylan had veel vrienden, hield van honkbal, het gezin keek graag films en at Mexicaanse ovenschotels – maar ze verhult niet dat zij en haar man Tom nalieten op cruciale momenten goed uit te zoeken wat er met hun chagrijnige puber echt aan de hand was. Omdat ze hem, en hun eigen opvoeding vertrouwden, en omdat andere problemen (geldzorgen, de gezondheid van vader Tom) hun aandacht opeisten.

Daarin verschilden de Klebolds weinig van andere ouders. En net als Eric Harris was Dylan er goed in om volwassenen om de tuin te leiden. Zijn opstel over een schietpartij op een school waarover de school alarm sloeg, kregen zij pas na zijn dood te lezen. Ze vroegen er wel steeds om, maar hij wist ze te ontwijken. Dylan en Eric werden wegens goed gedrag ontslagen uit een therapietraject dat ze kregen opgelegd na een inbraak in een bestelbusje. Prima kind, niks mis mee, luidde het oordeel van de professionals over Dylan.

De rillingen die de lezer over de rug lopen, zijn niet eens zozeer het gevolg van Klebolds beschrijving van het gruwelijke vacuüm waarin ze terechtkomt – het duurt weken voordat de in shock verkerende ouders de informatie laten doordringen dat hun zoon niet alleen dood is, maar ook een massamoordenaar. De Klebolds moesten onderduiken, ze gingen nagenoeg failliet, hun huwelijk bezweek. Ze werden uitgescholden en belaagd. Maar er waren ook wildvreemden die brieven stuurden vol deelneming en begrip.

Aangrijpend schrijft ze over de brieven die ze zelf stuurt aan elk van de gezinnen die een kind verloren. Steeds verontschuldigt ze zich tegenover de nabestaanden voor dingen die ze moet opschrijven, zoals het al geplande bezoek aan de kapper voor haar zoons crematie.

Geen ruimte voor de ouders van Harris

Opmerkelijk is daarom dat in dit boek vol compassie geen ruimte is voor de ouders van Eric Harris, de enige mensen misschien die net zo eenzaam waren als de Klebolds zelf. En Eric, die niet alleen in dit boek, maar ook in politieonderzoek geldt als een psychopaat en de architect van het moordplan, is de enige die niet op Sue Klebolds mededogen kan rekenen.

Klebold werkt inmiddels als voorlichter ter preventie van zelfmoord. Je zou kunnen zeggen dat zij, door de depressiviteit van haar zoon zo tegen Harris’ slechtheid af te zetten, het blazoen van Dylan toch een beetje wil schoonpoetsen – en daarmee dat van zichzelf.

Maar dat is schijn. Want Sue Klebold kent geen genade voor zichzelf als het gaat om de achteraf gezien bijna potsierlijke naïviteit van haar opvoeding. In huize Klebold zitten beneden twee intelligente, liefdevolle, montere ouders met de beste bedoelingen. Boven zit een afgehaakte puber die de pijn die hij zelf voelt, overál wil zaaien. Een ijzingwekkende kloof, en niemand die hem zag.

‘Ik leerde hem flossen, zonnebrand opdoen en de betekenis van de dode hoek,’ schrijft Klebold. ‘Ik wees hem op de gevaren van drank, drugs en onveilige seks.’ [...] ‘Het kwam geen moment bij me op dat het ergste gevaar waarmee Dylan werd geconfronteerd niet van buiten kwam, maar in hemzelf zat.’

    • Maartje Somers