Meer banen, maar tegen welke prijs?

De werkloosheid in Nederland daalt. Maar de cijfers verhullen veel problemen, constateren de Europese Commissie en De Nederlandsche Bank.

Grootste toename zzp’ers in EU; verborgen werkloosheid stijgt

Het beste nieuws over de Nederlandse economie dat het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) onlangs presenteerde ging over de arbeidsmarkt. Het aantal banen nam in het vierde kwartaal van 2015 toe met 48.000, de grootste groei sinds begin 2011. Er zijn tien miljoen banen, een „mijlpaal”, aldus het CBS.

Maar gaat het wel zo goed? deze week plaatsten twee instituten kritische kanttekeningen bij de ontwikkelingen op de Nederlandse arbeidsmarkt: de Europese Commissie en De Nederlandsche Bank (DNB).

De Commissie stelde vrijdag in een rapport over de Nederlandse economie dat de kloof tussen werknemers en het snel groeiende aantal zelfstandigen snel groeit. Dat de arbeidsmarkt zich nu herstelt, kan volgens Brussel „volledig worden toegeschreven” aan de stijging van het aantal flexwerkers en zelfstandigen. Tussen 2005 en 2014 nam het aantal zelfstandigen met 35 procent toe, de grootste stijging in de Europese Unie.

Brussel ziet het risico van „arbeidsmarktsegmentatie”. „Zelfstandigen zijn vaker onderverzekerd tegen arbeidsongeschiktheid en werkloosheid en bouwen vaker te weinig op voor hun oude dag”, schrijft de Commissie. Dat kan ten koste gaan van „de houdbaarheid van het socialezekerheidsstelsel op lange termijn”.

Eind vorig jaar signaleerde ook het Internationaal Monetair Fonds (IMF) de uitzonderlijk snelle stijging van het aantal zzp’ers in Nederland. Het IMF stelde dat de overheid maatregelen moet treffen voor de sociale zekerheid van zelfstandigen.

De gelijktijdige stijging van het aantal flexcontracten kan bevorderlijk zijn voor de „efficiëntie” van de arbeidsmarkt, maar heeft ook nadelen, waarschuwt de Europese Commissie. Ondernemingen zijn minder geneigd om in hun werknemers te investeren. Dit kan de productiviteit schaden.

In 2015 daalde de werkloosheid in Nederland van 7,1 tot 6,7 procent, maar De Nederlandsche Bank tekende daar donderdag in een notitie bij aan dat meer mensen op zoek zijn naar werk dan alleen werklozen. De ‘verborgen’ werkloosheid is hoger.

Onvrijwillig in deeltijd

In het laatste kwartaal van 2015 telde Nederland 587.000 werklozen, maar tegelijkertijd waren er bijna een miljoen werkenden (werknemers en zelfstandigen) die meer uren willen werken. Zij komen niet voor in de werkloosheidsstatistieken. Voor de crisis lag dit aantal nog rond de 700.000.

Deze cijfers suggereren dat veel mensen die in deeltijd werken, dit onvrijwillig doen. Van de zzp’ers wil 16 procent meer uren werken. Een op de acht zzp’ers wil eigenlijk een baan.

Er zijn ook mensen zonder baan die niet staan ingeschreven als werkloze, maar die wel aan de slag willen. Zo zijn er 131.000 ‘ontmoedigden’, die hun zoektocht al hebben opgegeven. In totaal is het aantal mensen dat wil werken drieënhalf keer zo groot als het aantal werklozen.

Dat kan volgens DNB een verklaring zijn voor het feit dat de lonen, ondanks het economisch herstel en de dalende werkloosheid, nauwelijks stijgen. Omdat zo veel mensen op zoek zijn naar werk, hoeven werkgevers geen hogere lonen te bieden.

    • Mark Beunderman