Wie kan de FIFA uit de crisis leiden?

Het FIFA-congres stemde in met hervorming. Cruciaal voor behoud van ‘slachtofferstatus’ in corruptiezaak in de VS.

De FIFA kiest vrijdag een opvolger voor Sepp Blatter. Een nieuwe leider van de wereldvoetbalbond, een organisatie die in de grootste crisis van zijn 112-jarig bestaan verkeert na een jaar waarin tientallen voetbalbestuurders werden gearresteerd wegens fraude en corruptie. Een jaar ook waarin Blatter zelf, net als zijn gedoodverfde opvolger Michel Platini en rechterhand Jérôme Valcke, een jarenlange schorsing kreeg opgelegd door zijn eigen FIFA.

Wie leidt de FIFA hieruit? Wordt het Gianni Infantino, kandidaat namens de Europese voetbalbond UEFA, of de Bahreinse sjeik Salman bin Ibrahim Al Khalifa, die de eerste niet-westerse FIFA-voorzitter kan worden? Na ruim zeventien jaar een nieuw gezicht. En toch, volgens bijvoorbeeld de Engelse bondsvoorzitter Greg Dyke, is de verkiezing niet de belangrijkste kwestie in Zürich, waar de FIFA congresseert.

Dat was namelijk een stemming over een pakket hervormingsmaatregelen, dat vrijdagochtend met 179 voor en 22 stemmen tegen werd aangenomen. Van belang voor de FIFA is hoe de Amerikaanse justitie de wereldvoetbalbond beschouwt in het verdere verloop van een omvangrijke corruptiezaak.

Vorig jaar leidde FBI-onderzoek tot aanklachten tegen 41 voetbalbestuurders (onder wie veel FIFA-functionarissen) en sportmarketeers. De FIFA wordt vooralsnog behandeld als slachtoffer van individueel handelen van bestuurders. Door te hervormen kan de FIFA voorkomen dat het niet de status van facilitator van corruptie krijgt. „Als FIFA niet hervormt, laat ze de organisatie gebruiken als platform voor fraude”, sprak de Amerikaanse jurist Sam Gandhi donderdag.

Gandhi lichtte het afgelopen jaar de door corruptie geteisterde Concacaf door, de regionale federatie van bonden uit Noord-, Midden-Amerika en de Caraïben. Zijn hervormingsplannen voor de Concacaf komen bijna één op één de overeen met de door het FIFA-bestuur voorgestelde maatregelen voor de moederorganisatie.

In het kort: opdeling van het 24-koppige uitvoerende comité van de FIFA in een strategische ‘council’ en een dagelijks bestuur van onafhankelijke professionals dat over contracten en financiën gaat. Inkorting van zittingstermijn tot maximaal drie keer vier jaar. Meer diversiteit, een verscherpte integriteitstoets voor bestuurders en minder macht voor de voorzitter. De wildgroei aan commissies, 26 nu, wordt een halt toegeroepen – maximaal negen nog.

Governance, compliance en hervorming mogen dan uitgeholde begrippen zijn in de context van FIFA’s eerdere pogingen met zichzelf en de wereld in het reine te komen. Maar nu, door deze beginselen van goed bestuur te omarmen, laten de 209 aangesloten voetbalbonden zien dat het ze in ieder geval op het oog menens is met de uitbanning van corruptie. Het congres, dat door schorsingen van Koeweit en Indonesië 207 stemgerechtigden telt, voldeed ruim aan de eis van een driekwart meerderheid.

Scepsis

Achteraf gezien een hamerstuk. Maar het FIFA-bestuur was er niet gerust op. Issa Hayatou, interim-voorzitter van de FIFA, drong er donderdag bij de vergaderingen van de zes regionale federaties op aan dat iedereen voor zou stemmen. De vrees was vooral dat het sentiment tegen het Amerikaanse overheidsoptreden een rol zou spelen. Vooral door de Arabische wereld en vanuit Rusland is het optreden van de VS met argwaan bekeken. Wat bijdraagt aan de scepsis is dat de controversiële uitverkiezing van Rusland en Qatar tot organisatoren van de komende WK’s – ten koste van onder meer de VS – katalysator was voor het onderzoek van de Amerikaanse opsporingsdiensten naar corruptie.

„Wij willen niet dat overheden inmenging hebben en ons opleggen in welke richting de sport gaat”, zei adviseur van Arabische landen Talal bin Abdulaziz Al Saud na het congres in mei. Desgevraagd zegt hij nu dat „wij zeker voor hervormingen richting transparantie zijn, voor een betere FIFA. Maar de maatregelen mogen nooit tot gevolg hebben dat Qatar het WK kwijtraakt”.

Een blamage met grote gevolgen is voorkomen. „Je kan je vinger in het oog van de Amerikaanse overheid steken”, aldus jurist Gandhi. „Maar dat fijne gevoel duurt tien minuten. Want de vraag is niet óf er hervormd wordt. De vraag is: ga je zelf hervormen, of wordt hervorming van buitenaf opgelegd?” Het FIFA-congres bleek vrijdagochtend die boodschap te hebben begrepen.