Vrouwmannen en homo’s mogen niet meer op Indonesische tv

Ondanks een tolerante traditie winnen hardliners het in Indonesië: op tv worden blote huid, homo’s en crossdressers verboden.

Scenes uit Indonesische tv-programma's. Bewerking NRC
Scenes uit Indonesische tv-programma's. Bewerking NRC

Straks kun je op Indonesische televisie alleen nog naar slecht voetbal kijken. Die conclusie kun je trekken als je de nieuwste regels van de Indonesische censuurdienst leest. Vanaf nu is het volgende verboden voor mannelijke acteurs: het dragen van vrouwenkleding en make-up, de lichaamstaal aanmeten van een vrouw, het spreken als een vrouw, een man een vrouw noemen en homoseksuele taal bezigen.

Deze oekaze, die wordt gezien als de zoveelste aanval op tolerantie en homorechten in Indonesië, volgt op het besluit vorige week om het rechtstreekse televisieverslag van een miss-verkiezing te censureren. De benen en boezems van de vrouwen werden tijdens de uitzending geblurd. Het betrof een onderdeel waarin de vrouwen verschenen in traditionele blouses en rokken: geen bloot been boven de kuit of decolleté te bekennen.

De televisie-autoriteiten raakten een snaar: kennelijk zijn de Indonesische cultuur en traditie, die al honderden jaren meegaan, opeens niet meer zedelijk genoeg. Hetzelfde speelt ook een rol bij het verbod op mannen die zich op televisie als vrouw voordoen.

Waria’s — een samentreksel van wanita ofwel vrouw, en pria ofwel man — hebben van oudsher een plek in de Indonesische samenleving. Deze transgenders worden, op tolerante momenten, gezien als een derde sekse: geen mannen, geen vrouwen, maar er tussenin. Deze transgenders, of nog vaker gewone mannelijke acteurs die met pruiken en make-up doen alsof, spelen met regelmaat een rol in het vermaak van het volk. Je ziet ze op straat bij de stoplichten: ze zingen, voeren een geëxalteerd toneelstukje op en flirten met mannelijke chauffeurs. Hilariteit alom. Ook spelen ze rollen in traditionele wayang-toneelstukken.

De moderne varianten van wayang heten Opera Van Java en Pesbukers (Facebook op zijn fonetisch, in het Indonesisch). Deze shows worden door de commerciële zenders in Indonesië uitgezonden. Van Aceh tot Papoea kijken dagelijks miljoenen Indonesiërs naar de sketches, uitgezonden aan het eind van de middag en gevolgd door het avondgebed. In de deels geïmproviseerde toneelstukjes komen steevast dezelfde types voor: de onhandige dikke man, de bijdehante lilliputter, het mooie meisje in het te korte rokje, de onwetende blanke buitenlander die steevast voor paal wordt gezet, en dus de wild gebarende drag queen.

Het publiek bestaat doorgaans uit honderden brave Indonesische jongens met batikhemden en meisjes met keurig witte hoofddoeken. Ze schateren het uit bij de banale slapstick op het podium. Wat jarenlang als goedverkopende humor beschouwd is, vindt de censuur nu opeens schadelijk voor kinderen en indruisend tegen de Indonesische identiteit.

De besluiten passen in een trend. Eerder deze maand verordonneerde het Indonesische ministerie voor communicatie dat sociale-mediabedrijven als WhatsApp en Line geen homoseksueel getinte emoji’s mochten aanbieden in Indonesië. Plaatjes van twee jongetjes en meisjes, opgebouwd uit pixels, moesten uit het assortiment verwijderd worden.

Deze week deelden twee Indonesische bestuurders hun zienswijze over homoseksualiteit. De burgemeester van Tangerang, een grote voorstad van Jakarta, waarschuwde dat kinderen die goedkope instantnoedels eten in plaats van moedermelk, een hogere kans lopen om homo te worden. De minister van defensie oordeelde dat homo’s een grotere bedreiging voor het land vormden dan kernwapens.

Doorgaans worden dit soort uitspraken gebagatelliseerd: Indonesiërs zijn in het dagelijkse leven een stuk toleranter dan hun bestuurders. Maar de angst is dat de conservatieve islam waar deze politici op teruggrijpen, het wint van de tolerante cultuur van het volk. En dan is er straks geen man met pruik, hoge hakken en vlijmscherpe tong meer op televisie, die met de burgemeester van Tangerang de draak kan steken.