Bruine kikker verrast biologen

Foto’s ESO

Zelfs de gewoonste kikker van Nederland, de bruine kikker, weet biologen nog te verrassen. In maart 2014 zaten er ineens honderden forse, gezonde kikkervisjes van de bruine kikker in een oude bosvijver op de Utrechtse Heuvelrug. Ze hadden ook al achterpootjes. En dat in maart? Vinder Maarten Gilbert publiceerde zijn vondst vorige week met Rémon ter Harmsel in Herpetology Notes. De bruine kikkervisjes hadden overwinterd: een primeur in Nederland.

Voor volwassen kikkers is het normaal om de winter in winterslaap te overleven. Maar jonge kikkers voltooien hun ontwikkeling doorgaans in het jaar waarin ze uit het ei zijn gekomen. Zeker bruine kikkers, die al vroeg in de lente met voortplanten beginnen – volgende maand zal het gekwaak overal te horen zijn. Vooral in mei zijn er dan kikkervisjes, en in de zomer kruipen de bruine kikkers massaal het land op.

Dat kikkervisjes hun metamorfose uitstellen tot het volgend voorjaar is een uitzondering. Bij groene kikkers – de andere veelvoorkomende kikker in Nederland – gebeurt dat soms wel. Ze komen later uit het jaar uit het ei dan de bruine; bij uitzondering gaan ze dan als pootloze dikkopjes de herfst in.

Bij bruine kikkers was dat in Nederland nog nooit gezien, tot ze in maart 2014 ineens in de Utrechtse vijver zaten. Gilbert en Ter Harmsel denken dat het kwam door ongewoon weer in voorjaar 2013 én winter 2014. Gilbert: „Het voorjaar van 2013 was koud. We weten dat meerdere soorten amfibieën in dat jaar laat met de voortplanting begonnen.” Daarbij kwam dat de Utrechtse bosvijver in de schaduw ligt, waardoor er weinig algen in groeien die als voedsel kunnen dienen. „De kikkervisjes konden hun ontwikkeling niet afmaken. Normaal gaan de larven vervolgens dood in de winter, maar de winter van 2014 was juist heel zacht. Ze overleefden.”

De biologen denken dat de vondst in Nederland uniek is – er zijn hier veel kenners die ‘te vroege’ kikkervisjes van de bruine kikker zouden opmerken. Elders in West-Europa zijn wel af en toe overwinterende bruine-kikkervisjes gezien.

Wie volgende maand tóch kikkervisjes in de sloot ziet: voor leken is aan de kleur niet te zien of ze van de bruine of groene kikker zijn. Gilbert: „Maar als ze groter zijn dan 5 centimeter, zijn het hoogstwaarschijnlijk groene-kikkerlarven.”