Veel beelden in de stad door het bombardement

Rotterdam heeft een zeer omvangrijke beeldencollectie. Komende zomer staat een selectie in het Museumpark.

De Knoop, Shinkichi Tajiri, 1970
De Knoop, Shinkichi Tajiri, 1970

Hoeveel beelden Rotterdam precies bezit, is niet duidelijk. Met een flinke slag om de arm schat CBK Rotterdam het aantal op „tussen de duizend en tweeduizend”. Tot de collecties Beeldende Kunst & Openbare Ruimte en Sculpture International Rotterdam worden niet alleen beelden gerekend die door de gemeente zijn aangekocht, maar ook de beelden uit het bezit van bedrijven als GEB, RET en woningcorporaties die later in de gemeentelijke collectie zijn opgenomen. Ongeveer 250 beelden zijn gedocumenteerd op de site bkor.nl.

De internationale beeldencollectie bestaat uit zo’n zestig werken van wereldberoemde kunstenaars als Zadkine, Rodin en Picasso die zijn samengebracht onder de noemer Sculpture International Rotterdam.

In zijn in april verschijnende boek 75 jaar beelden in Rotterdam betoogt Siebe Thissen dat Rotterdam zijn internationaal befaamde collectie in zekere zin heeft te danken aan het bombardement van 14 mei 1940. Hij ontdekte dat de eerste beelden al in november 1940 werden geplaatst „toen de hele Coolsingel nog in puin lag”.

„Het bedrijfsleven en de gemeente sloegen op initiatief van wethouder Lourens de Groot de handen ineen. Kunstenaars de bij het bombardement hun atelier hadden verloren, werden ingeschakeld bij een project dat ‘kunstverschaffing’ werd genoemd. Zo werd de basis gelegd voor de latere collectie”, zegt Thissen. „De oorlog was gek genoeg een florissante tijd voor kunstenaars. Er zat wel een bruine kant aan: je moest lid worden van de Kultuurkamer.”

Vóór de oorlog stonden er ongeveer twintig beelden in de stad. Het beroemdste, dat van Erasmus, stond, zegt Thissen, „als enige nog overeind terwijl de hele stad rookte en brandde”. Het beeld dat in 1622 door Hendrick de Keyser in brons werd gegoten, werd begraven in de tuin van Museum Boijmans. Op die manier bleef het behouden. Andere beelden van voor de oorlog zijn die van Tollens, Piet Hein en Van Oldenbarnevelt.

De expositie in de rozentuin van het Museumpark moet de naoorlogse vrolijkheid terugbrengen, zegt Xandra Nibbeling van CBK Rotterdam. „Alsof we de tuin van het Kröller-Müller zijn. Twintig beelden in het park en tien eromheen vertellen het verhaal van Rotterdam. Al die werken hebben een relatie met de wederopbouwarchitectuur. Er is geen stad in Nederland die zoveel beelden heeft. Alles bij elkaar is het een bonte verzameling. Ik denk dat er geen Rotterdammer is die ze ooit allemaal bij elkaar heeft gezien.”

Siebe Thissen schat dat er van de complete collectie zo’n zevenhonderd beelden in de openbare ruimte te zien zijn. Op bkor.nl is op een plattegrond de locatie van veel van die werken te vinden. De grootste concentratie bevindt zich uiteraard in het centrum van de stad: denk aan de beeldenroute langs de Westersingel en de beelden op de Coolsingel, Zadkine op Plein 1940.

„Het beste is om op de fiets te stappen, want er staan ook veel beelden in de buitenwijken, vaak op verborgen plekken. Er zijn ook beelden kwijt. Zo is de kop van Cornelis Verolme van duizend kilo nergens meer te vinden.”

Voor andere beelden wordt een nieuwe toekomst gezocht. Ove Lucas, directeur CBK: „Er staat bijvoorbeeld een beeld ergens bij een schoolgebouw maar de school bestaat niet meer.”