Rusland is boos over Songfestival-lied Oekraïne

Politieke boodschap in Oekraïne De Krim-Tataarse Jamala is een held in Oekraïne met haar Songfestival-lied ‘1944’. Niets minder dan een provocatie, meent Moskou.

Bij de voorrondes voor het Eurovisie Songfestval koos Oekraïne zondag voor de Krim-Tataarse Jamala.
Bij de voorrondes voor het Eurovisie Songfestval koos Oekraïne zondag voor de Krim-Tataarse Jamala. Foto Valentyn Ogirenko/Reuters

Soesana Dzjamaladinova, artiestennaam Jamala, zit in een restaurant in Kiev met een caffè latte voor zich. Tijd om die op te drinken heeft ze nauwelijks, zo gaat ze op in haar verhaal. „Ik doe mee omdat ik mijn verhaal aan de wereld wil vertellen.”

Het lied waarmee de 32-jarige zangeres in mei meedoet aan het Eurovisie Songfestival in Zweden gaat over de deportatie in 1944 van een kwart miljoen Krim-Tataren door de Sovjetautoriteiten. Het leverde Jamala bij de Oekraïense voorronde volle zalen en staande ovaties op.

Maar Rusland is minder gelukkig met de inzending. Het oprakelen van de geschiedenis van de Krim-Tataren zou door Oekraïne zijn bedoeld om Rusland politiek te vernederen. Rusland vroeg de EBU, organisator van het Songfestival, daarom de deelname van Jamala te blokkeren.

Jamala zelf zegt geen politieke bedoelingen te hebben.

„Ik ben een artiest, met politiek wil ik niets te maken hebben. Maar ik heb wel een boodschap. Dat we elkaar, en vooral ook minderheden, met respect moeten behandelen.”

Haar lied is het verhaal van haar overgrootmoeder. „In 1944 was ze begin twintig, ze had al vijf kinderen. Vier jongens en een meisje, Asjar, van nog geen jaar. De mensen werden opgesloten in veewagons zonder water, eten of frisse lucht. De zwakken en zieken stierven het eerst en hun lichamen werden uit de rijdende wagons gegooid. Ook Asjar stierf. Mijn overgrootmoeder probeerde het kindje voor de soldaten te verbergen in de hoop dat ze haar mocht begraven, maar vergeefs.”

Gevreesd door lokale bevolking

Na aankomst in Centraal-Azië kwamen de Krim-Tataren in getto’s, waar velen stierven aan ziektes en ondervoeding. De helft van de Tataren overleefde de door Stalin bevolen deportatie niet.

Ze werden gevreesd door de lokale bevolking, die door de Sovjetpropaganda was wijsgemaakt dat Tataren monsters waren. Jamala vertelt met tranen in de ogen:

„Mijn oma van vaderskant was negen, kinderen probeerden onder haar rok te kijken om te zien of ze geen staart had. Dit is mijn geschiedenis, ik kán er niet over zwijgen. Als we het verleden vergeten, zijn zij allemaal voor niets gestorven.”

Zelf werd de zangeres in 1983 in Kirgizië geboren. Algauw verhuisde haar familie naar de Zuid-Oekraïense stad Melitopol, niet ver van de Krim. „Mijn overgrootmoeder was een ongelooflijk sterke vrouw. Ze heeft haar vier overgebleven kinderen teruggebracht naar de Krim.”

Het lied ‘1944’ gaat over de deportatie van 250.000 Krim-Tataren onder Stalin

Het is wrang dat juist Jamala’s fans op de Krim niet mochten stemmen tijdens de voorrondes. Het schiereiland werd in maart 2014 geannexeerd door Rusland, en Oekraïense mobiele telefoonnetwerken zijn er niet meer. „Ik kreeg berichtjes van mensen dat ze toch gingen stemmen”, lacht de zangeres. Ook uit Duitsland, Rusland en Nederland krijgt ze fanmail.

„Ik ga ieder jaar naar het North Sea Jazz Festival. Nederland is een creatief land, er heerst een sfeer van vrijheid en tolerantie. Die wens om vrij te zijn verenigt de Oekraïeners en de Nederlanders.”

In 2011 deed Jamala al mee aan de voorrondes voor het Eurovisie Songfestival. Of de zangeres ook echt het podium in Stockholm mag betreden, is nog onduidelijk. In maart, als alle inzendingen bekend zijn, zal de EBU zich over de tekst van het lied buigen om te beoordelen of de tekst inderdaad een verborgen politieke boodschap bevat. Jamala’s manager Denis Kozlovski is vol vertrouwen: „Het lied is apolitiek. Wat Rusland zegt raakt kant noch wal.”