Ook weer een filmhuis in het centrum van de stad

Nu LantarenVenster door een lekkage even gesloten is, wordt het gebrek aan een alternatief filmhuis extra gevoeld. Het leed is bijna geleden. In de Gouvernestraat opent deze zomer KINO.

Het voormalige LantarenVenster in de Gouvernestraat wordt weer een filmhuis, dankzij Frank Groot en Jan de Vries
Het voormalige LantarenVenster in de Gouvernestraat wordt weer een filmhuis, dankzij Frank Groot en Jan de Vries Foto’s Rien Zilvold

Het verhaal begint zeven jaar geleden bij Kriterion, de Amsterdamse studentenbioscoop. Jan de Vries (33) ontmoet daar Frank Groot (26). „Ik had daarvoor een jaar in de cultvideotheek aan de Amstel gewerkt. Ik begon bij Kriterion om de kennis die ik daar had opgedaan te kunnen delen. Samen zaten we in de commissie voor de filmprogrammering en dat klikte meteen. Ik ben meer een filmnerd, hij is econometrist van origine, dat vulde elkaar mooi aan. Toen ik daar weg ging hebben we tegen elkaar gezegd: als er ooit iets op ons pad komt moeten we aan elkaar denken.”

Allebei bleven ze in de filmindustrie werken, Frank bij productiemaatschappij Rinkel Film en Jan als ‘salesslaaf’ bij A-film. „Ik kon daar niet echt mijn ei in kwijt en droomde van een eigen filmtheater. Zoiets als Kriterion maar dan met een eigen invulling.”

Hij ontdekte al snel dat de markt in Amsterdam met veertien theaters én vijf Pathe’s volledig verzadigd was. „Mijn oog viel op Rotterdam. Mooie stad én ik ben hier geboren. In eerste instantie keek ik samen met de stichting Gouvernestraat of ik hier twee zalen kon exploiteren. Intussen ontdekte ik dat de gemeente het pand te koop had gezet, waarna ik Frank heb benaderd.”

De selectieprocedure van de gemeente om een partij te vinden die een ‘duurzame, culturele bestemming’ aan het historische pand (waarin tot 2010 LantarenVenster huisde) konden geven was lange tijd in mysterie gehuld, omdat de gemeente niet openbaar wilde maken wie de gegadigden waren. Ondertussen schreven Jan, verantwoordelijk voor de creatieve invulling, en Frank, voor de zakelijke kant, in zes weken het plan voor KINO, dat oktober 2014 werd ingeleverd. „Frank heeft de digitalisering van Kriterion destijds als penningmeester overzien, dus we wisten wat voor bedragen ermee gemoeid zijn om een filmzaal uit te rusten.”

Ook vonden ze vrij snel een investeerder. „De eerste persoon die we benaderd hebben is het meteen geworden. Hij was net klaar met het Volkshotel, in het oude Volkskrantgebouw aan de Wibautstraat in Amsterdam. Een verzamelgebouw met nachtclub, hotel, restaurant en creatieve werkruimte. Hij is iemand die goed begrijpt wat voor type investering dit is.”

De gemeente koos voor KINO en in maart kregen ze de sleutel. Het eerste wat werd opgeleverd was BURO: de 850 vierkante meter kantoorruimte boven het theater. „We wisten meteen dat we de plekken wilden verhuren aan mensen die er wat aan hebben om bij elkaar te zitten. Zo kwamen we al snel uit bij de audiovisuele branche, die vroeger geconcentreerd was in de Schiecentrale, maar de laatste jaren versnipperd door de stad zat. Via via kwamen ze vanzelf naar ons toe en inmiddels zit die ruimte vol.”

Beneden kijken, boven maken

Als de filmzalen niet gebruikt worden mogen de huurders de zalen tegen kostprijs gebruiken om hun werk te vertonen. „Als je het breed trekt zou je kunnen zeggen dat we een filmcentrum worden. Beneden kun je films kijken, boven worden ze gemaakt. Boven ons zitten nu zo’n vijftig mensen te werken, best bizar eigenlijk hè?”

In de verte klinkt een boor, de kantoren zijn weliswaar af, maar de rest laat nog even op zich wachten. Tijdens IFFR nodigden de kersverse directeuren collega's uit de Nederlandse filmwereld uit om in KINO een borrel te komen drinken. In een door bouwlampen verlichte gestripte filmzaal vertelde Jan de Vries over hun plannen met het pand. Het is tekenend voor de wijze waarop ze communiceren. Niet via marketing- of mediacampagnes, maar middels een open ‘kom maar in de keuken kijken’-mentaliteit.

Gemeenschapszin

Het resulteerde in in een hoge gunfactor onder de genodigden én in de culturele sector van Rotterdam. „Er is hier een gemeenschapszin die ik nog nooit heb meegemaakt. Ik heb eigenlijk mijn hele leven in Amsterdam-Oost gewoond, daar heb ik dat nooit gevoeld. De mensen hier in het Oude Westen voelen zich bij ons betrokken. Daarnaast werden we vrij snel opgenomen in een culturele kring hier in de stad, die niet alleen enthousiast is over onze plannen, maar zich ook openstelt om ons de kans te geven een netwerk op te bouwen. Het geeft veel rust om in Rotterdam te werken omdat er zowel fysiek als cultureel veel ruimte is om dingen te doen, het is niet zo'n mierenhoop. Dat is een enorme toevoeging maar maakt het ook extra spannend.”

KINO wordt straks naast LantarenVenster het tweede zelfstandige filmtheater in Rotterdam, aangezien Cinerama onderdeel is van de keten Kinepolis. LantarenVenster wist het aantal filmbezoekers na hun verhuizing naar de Kop van Zuid grofweg te verviervoudigen naar 198.000. Jan de Vries ziet daarin voldoende kansen voor zijn theater. „Het filmaanbod krijgt nu niet de ruimte en tijd om zijn volle potentie te bereiken. Sommige films worden helemaal niet vertoond, anderen krijgen door het kleine aantal zalen niet genoeg ruimte. Voor een deel zal onze programmering overlappen. Maar in Amsterdam zie je dat het versterkend werkt als meerdere plekken dezelfde films vertonen. Uiteindelijk wint de bezoeker want hij krijg meer keuze, meer titels en langer de tijd om een film te zien.”

Alle subsidie voor filmvertoning in Rotterdam gaat momenteel naar LantarenVenster. Of KINO in de toekomst aanspraak zal proberen te maken op dat budget weet De Vries niet. „Ik weet wel dat die subsidie momenteel voornamelijk naar de huur van een pand gaat. Sterker nog, LantarenVenster is voor hun subsidie afhankelijk van het aantal bezoekers dat ze per jaar halen. Als je dat combineert met die hoge huur schep je geen klimaat waarin kwetsbare films floreren. Daar zet ik wel mijn vraagtekens bij, veel meer dan of wij aanspraak maken op dat geld. Voorlopig zijn wij gewoon bezig om onze begroting sluitend te krijgen.”

Oude kluis

Het lot leek hen wat dat betreft gunstig gezind toen ze achter een doorgebroken muur een oude kluis vonden, mét sleutel. „Ik had geen idee hoe lang die daar heeft al stond, of wat er in zat. We kregen hem niet direct open maar toen we de volgende dag hier kwamen had een bouwvakker er alweer een nieuwe muur tegenaan gezet. Dat geheim blijft bewaard voor een nieuwe generatie.”

Jan de Vries zal zelf de programmering doen van KINO. Om alvast een idee te krijgen van wat Rotterdam straks kan verwachten, zijn favoriete film van 2015 was Max Max: Fury Road, van George Miller. „In KINO zal plek zijn voor auteursfilms als The Revenant: grote films met grote budgetten die vernieuwend zijn én een plek in de bioscoop verdienen. Als je dat aanvult met arthouse zoals Son of Saul, een documentaire als We Come as Friends en klassiekers heb je een mooi programma.” In Rotterdam worden nu niet structureel klassiekers gedraaid. Daar wil KINO verandering in brengen. „Geen zwaar programma, los van de premièrefilms waarvoor je een apart publiek denkt te moeten aanspreken, maar meer organisch, rondom de films die je draait en de actualiteit. Het zou toch zonde zijn als je sommige films alleen maar thuis op je televisie kunt kijken?”

In totaal krijgt KINO vier filmzalen met in totaal ongeveer 470 stoelen. Hier zullen zeven dagen films draaien van de vroege middag tot de late avond. Het café-restaurant biedt elke dag zo’n vier wisselende gerechten en een uitgebreide borrelkaart. „Het is de bedoeling dat mensen die uit hun werk komen hier snel én gezond iets kunnen eten. Dat laatste is het belangrijkste, hamburgertenten zijn er al genoeg en we willen niet dat je hier met de meatsweats in de film zit.”

Cyclische beweging

Als geboren Rotterdammer is het eigenlijk een soort thuiskomen voor Jan de Vries. Zijn vader speelde in de legendarische punkband de Rondos en redde destijds Huize Schoonderloo in Delfshaven van de sloop. „Het is precies dertig jaar geleden dat hij voor zijn werk naar Amsterdam verhuisde. Het voelt wel bijzonder dat ik nu de stap terug heb gemaakt en de kans krijg om iets soortgelijks te doen met dit monumentale pand.”