Stap uit de JSF, schaf Typhoons en drones aan

Nederland moet alsnog uit de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter stappen, vindt piloot Abe van der Schraaf. Er zijn heus alternatieven.

Eurofighter Typhoon, een toestel dat voortkomt uit een Europees samenwerkingsverband. Beeld: still uit promofilm

Onze luchtmacht heeft gekozen voor de Joint Strike Fighter als vervanger van de F16. De eerste vlucht van de JSF vond negen jaar geleden plaats. Er zijn nu 180 exemplaren van dit toestel gebouwd. Maar geen enkele JSF is operationeel inzetbaar. En de verwachting is dat het nog jaren duurt voordat dit wel kan.

Een blamage. De prestaties zijn zo slecht zijn dat het toestel in een luchtgevecht zelfs door een oude F16 verslagen wordt. De motor is onbetrouwbaar en te zwaar. Het toestel heeft een startbaan van 2400 meter nodig (F16 900). En er is inmiddels sprake van extreme kostenoverschrijdingen.

Wat is er nu zo bijzonder aan de JSF dat onze luchtmacht er de voorkeur aan geeft? Het toestel kan worden ingezet in een strategische nucleaire rol en is daartoe ontworpen op basis van Stealth-technologie, wat betekent dat het zo goed als onzichtbaar is voor radar. Een strategische nucleaire rol houdt in dat het in staat is om op dag 1 van een conflict een nucleaire bom op de vijand te gooien. Stealth maakt het vliegtuig erg duur, niet alleen in aanschaf maar ook in onderhoud.

Maar de Nederlandse luchtmacht heeft geen strategische nucleaire rol in NAVO–verband. En voor een inzet als luchtverdedigingsjager boven ons eigen land hebben we niks aan deze technologie, want dan kan onze eigen radar onze kisten niet goed zien. En voor inzet in landen als Irak en Syrië is ook geen Stealth nodig.

De vraag rijst dan: waarom niet naar alternatieven gekeken? Nu gebleken is dat de JSF van het Amerikaanse Lockheed Martin veel duurder uit gaat pakken dan vooraf beraamd en voorlopig nog niet operationeel is in te zetten, groeit de lijst aan alternatieven.

De Franse Dassault Rafale is wel degelijk een bruikbaar alternatief voor de Joint Strike Fighter. De Rafale is een modern toestel, dat zich reeds bewezen heeft boven bijvoorbeeld Afghanistan en Libië.

De Zweedse Saab Gripen NG is een multi-inzetbare straaljager die aan de eisen van deze eeuw voldoet. Vooral de kosten na aanschaf ervan zouden significant lager liggen dan die van de concurrenten. Andere voordelen zijn het formaat (het toestel is kleiner dan de JSF) en de snelheid.

En dan de Eurofighter Typhoon, een toestel dat voortkomt uit een Europees samenwerkingsverband en dat gebruikt wordt door de Britse, Duitse en Italiaanse luchtmacht. De Typhoon is snel, kan veel wapens meebrengen, is geschikt voor zowel luchtgevechten als grondaanvallen en is operationeel. Het kan direct in productie genomen worden. Een Amerikaanse luchtmachtgeneraal tekende in 2004 aan dat hij in alle Amerikaanse jets heeft gevlogen, maar dat hij niet een zo goed vond als de Eurofighter.

Vanuit het standpunt van de Koninklijke Luchtmacht is een voor keus voor het Amerikaanse product begrijpelijk. De afgelopen halve eeuw hebben onze jachtvliegers vrijwel uitsluitend Amerikaanse producten gebruikt en zijn zij vooral georiënteerd op de US Airforce. De voorstanders van de Joint Strike Fighter hebben er met een slimme zet voor gezorgd dat Nederland mee ging doen aan de ontwikkeling als (klein) aandeelhouder. Daarmee wordt het steeds moeilijker en duurder om de toestellen niet te kopen.

JSF niet geschikt voor primaire taken
Er zijn enkele bedrijven in Nederland die onderdelen voor de JSF mogen leveren als compensatieorder. Maar dat heeft met vliegtuigbouw weinig te maken. Het zou beter zijn als we met een Europese partner nauw betrokken zouden raken met de productie en verdere ontwikkeling van een Europese jager, ook al hebben we daar in het begin geen rol in gespeeld.

De Joint Strike Fighter is buitensporig duur in ontwikkeling, buitensporig duur in aanschaf en onderhoud en is niet aangepast aan de primaire taken van onze luchtmacht. Verder is het toestel inferieur aan moderne Europese jagers zoals de Typhoon. Het wordt tijd dat we eens een keer voor Europa kiezen en ophouden met het meefinancieren van de Amerikaanse defensie-industrie. Laten wij de Europese vliegtuigindustrie na een halve eeuw van verwaarlozing een kans geven. Het is een essentiële investering in de toekomst.

Het is verstandiger om uit het JSF-project stappen en het beperkte verlies daarvan te accepteren. In plaats daarvan kunnen we een aantal Typhoons en eventueel een aantal drones kopen. Dan hebben we een aanzienlijk beter product, dat bovendien operationeel direct inzetbaar is en steunen we na een halve eeuw eindelijk de Europese vliegtuigindustrie in plaats van de Amerikanen.

Eerdere opiniestukken
Erken het eens: die defensie is nodig (Jonathan Holslag)
De US Navy gelooft al niet meer in de JSF (Christ Klep)

    • Abe van der Schraaf