Grensbewaking drijft Europa uiteen

Oostenrijk en de Balkanlanden gaan migranten weren. Ze schuiven het probleem naar Griekenland.

Griekenland heeft donderdag zijn ambassadeur teruggeroepen uit Oostenrijk voor overleg, te midden van snel oplopende spanningen over de vluchtelingencrisis in Europa. Daarmee is een nieuw dieptepunt bereikt in de crisis, die de Europese Unie tot op het bot dreigt te verdelen. Eurocommissaris Dimitris Avramopoulos (Migratie) waarschuwde dat er „in de volgende tien dagen” concrete resultaten nodig zijn. Anders is er een risico dat Schengen „compleet ineenstort”.

De zware diplomatieke stap van Griekenland volgt op het woensdag gehouden overleg tussen Oostenrijk en verschillende Balkanlanden. Athene ziet dit als „onvriendelijke daad” en beschuldigt Wenen van een „negentiende-eeuwse opstelling”, omdat Griekenland zelf niet was uitgenodigd voor de minitop. Oostenrijk besloot vorige week, uit onvrede over het EU-beleid, om een migratieplafond in te stellen: het wil niet meer dan 80 asielverzoeken per dag in behandeling nemen en maximaal 3.200 vluchtelingen per dag doorlaten. Ook door maatregelen van Servië en Macedonië dreigen opstoppingen te ontstaan.

„Griekenland zal niet accepteren dat het wordt veranderd in het Libanon van Europa, een warenhuis van zielen, zelfs als hiervoor op grote schaal EU-financiering beschikbaar wordt gesteld”, zei de Griekse minister Ioannis Mouzalas donderdag in Brussel, op weg naar een vergadering van EU-ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken. De bedoeling van die vergadering was juist om verdere verdeeldheid te voorkomen. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Justitie, VVD) zei er begrip voor te hebben dat landen op de ‘migratieroute’ maatregelen nemen, maar pleitte ook voor overleg tussen álle 28 EU-landen. „We moeten voorkomen dat Schengen ontrafelt doordat ieder voor zich maatregelen begint te nemen.” Nederland is op dit moment roulerend EU-voorzitter.

Dat het een zware vergadering zou worden, was duidelijk. „We hebben geen beleid meer en stevenen af op anarchie”, zei de Luxemburgse minister Jean Asselborn vooraf. Later vertelde de Slowaak Robert Kalinak dat het er stevig aan toe was gegaan. „Het is niet gebruikelijk dat ministers elkaars toespraken onderbreken. Ik kom hier al acht jaar en kan me zoiets niet herinneren. De situatie begint echt heel emotioneel te worden.”

De Europese Commissie werd vorige week niet vooraf geïnformeerd door Oostenrijk en was woensdag ook niet uitgenodigd in Wenen. Volgens Avramopoulos is het risico van „een grote humanitaire ramp heel reëel en heel nabij” als vluchtelingen onder barre weersomstandigheden vast komen te zitten aan grenzen. Hij uitte ook kritiek op Griekenland en Turkije, die het illegale bootverkeer op de Egeïsche zee niet onder controle krijgen. De Eurocommissaris verwacht veel van een op handen zijnde NAVO-operatie in het gebied.

Behalve Griekenland was ook Frankrijk boos, en wel op België. De Belgen vrezen voor een plotselinge vluchtelingenstroom vanuit Calais, waar een vluchtelingenkamp mogelijk ontruimd wordt. De Franse minister Bernard Cazeneuve noemde dat in Brussel „vreemd”. Volgens hem zijn er juist zoveel vluchtelingen in Calais, omdat die eerder door België (en Duitsland) zijn doorgelaten.

Het vele vingerwijzen over en weer belooft weinig goeds voor een speciale migratietop, op maandag 7 maart. Samen met de Turkse premier Ahmet Davutoglu willen EU-leiders dan een doorbraak forceren. De Griekse premier Alexis Tsipras zei woensdag in het Griekse parlement dat hij elk besluit van de top zal blokkeren als zijn land verder wordt geïsoleerd. De top wordt gezien als de laatste kans om Schengen overeind te houden. Een eerder overleg met Davutoglu werd vorige week afgeblazen na een grote aanslag in Ankara.

    • Stéphane Alonso