Filmpjes in Iran maken de conservatieven zenuwachtig

Duizenden hervormingsgezinden mogen niet meedoen aan de verkiezingen van vandaag. Maar lukt het de haviken de macht te behouden?

Het was een opmerkelijke verkiezingsstunt van de Iraanse actrice Baran Kosari. Ze gebruikte de populaire app Dubsmash – bedoeld om filmpjes te maken van jezelf terwijl je een popliedje playbackt – om politiek te bedrijven. Ze filmde zichzelf terwijl ze meepraatte met een geluidsopname van de populaire oud-president Mohammad Khatami.

 

. ????? ?? ????? ????? ????? ???? ?? ??? ????

Een video die is geplaatst door ????? ????? barankosari (@baran_kosari) op

De geluidsopname komt uit een video die Khatami maandag naar buiten bracht. Daarin roept hij Iraniërs op om op hervormingsgezinde kandidaten te stemmen bij de verkiezingen van deze vrijdag voor het parlement en een raad van invloedrijke geestelijken. Maar de video is niet uitgezonden door de Iraanse media. Sinds de massale protesten tegen de herverkiezing van president Ahmadinejad in 2009 is het illegaal om Khatami’s portret te tonen of zelfs maar zijn naam te noemen.

De politieke playbackshow van Kosari was dus niet alleen een steunbetuiging aan het hervormingsgezinde kamp, maar ook een statement over de lastige positie van Khatami, die na 2009 geregeld wordt lastiggevallen door de autoriteiten. Zijn website wordt uit de lucht gehaald en hij mag het land niet verlaten. Kosari’s aanklacht werd meteen een hit. De video is duizenden keren bekeken en grif gedeeld op sociale media.

Kosari is niet de enige beroemdheid die zich met de campagne heeft bemoeid. Meerdere filmsterren en muzikanten hebben filmpjes opgenomen waarin ze hun fans oproepen te gaan stemmen. Dit maakt het conservatieve kamp behoorlijk zenuwachtig. Want zij kunnen jonge kiezers mobiliseren die zich normaal gesproken niet interesseren voor politiek.

Politieke apathie

Toch is het verre van zeker dat veel Iraniërs deze vrijdag de moeite nemen om naar de stembus gaan. Veel jonge Iraniërs zijn teleurgesteld geraakt in de politiek na alle vruchteloze pogingen van de afgelopen decennia om van Iran een modern land te maken. Telkens wanneer zij een hervormingsgezinde president of hervormingsgezind parlement kozen, werden veranderingen geblokkeerd door conservatieve krachten binnen de rechtelijke macht, de Revolutionaire Garde, de geestelijkheid, en de Opperste Leider, die uiteindelijk het laatste woord heeft.

Vooral de presidentsverkiezingen van 2009 hebben diepe wonden geslagen. Miljoenen Iraniërs gingen de straat op om te protesteren tegen vermeende fraude bij de verkiezingen. De autoriteiten reageerden met keiharde repressie. Tientallen demonstranten werden doodgeschoten, duizenden activisten, journalisten en politici werden gearresteerd, hervormingsgezinde partijen werden verboden. De leiders van de protestbeweging hebben nog altijd huisarrest.

De verkiezing van de gematigde Hassan Rohani tot president in 2013 gaf de hervormingsbeweging weer wat hoop. Rohani sloot een akkoord met de wereldmachten over het omstreden Iraanse nucleaire programma, waarmee een einde kwam aan jaren van verstikkende economische sancties. Iran leek weer een normaal lid van de wereldgemeenschap te worden.

Maar in het dagelijks leven merken mensen daar nog weinig van. De afgelopen jaren is de koopkracht van de middenklasse met 90 procent gedaald. De werkloosheid, vooral onder jongeren, is volgens sommige cijfers opgelopen tot 30 procent. En de politieke speelruimte blijft beperkt. Veel Iraniërs gaan alleen stemmen als ze het gevoel hebben dat hun stem een verschil kan maken.

Toch staat er deze vrijdag wel degelijk iets op het spel. Iraniërs kiezen niet alleen een nieuw parlement, maar ook een nieuwe Raad van Experts, een invloedrijk orgaan dat de waarschijnlijk de opvolger van Opperste Leider Ali Khamenei zal aanwijzen. Die is inmiddels 76 en heeft vorig jaar in het ziekenhuis gelegen met prostaatkanker.

Kandidaten gediskwalificeerd

De uitkomst van de verkiezingen zijn dus van groot belang voor de richting die Iran zal inslaan. Het hervormingsgezinde kamp, geleid door president Rohani, hoopt diens populariteit na het nucleaire akkoord te kunnen omzetten in zetels. Maar de conservatieve haviken, die vrezen dat het akkoord de opmaat vormt voor toenadering tot het Westen, hebben er alles aan gedaan dit te voorkomen.

Van de 12.000 mensen hadden zich geregistreerd voor de parlementsverkiezingen, is de helft gediskwalificeerd door de Raad van Hoeders, die tot taak heeft kandidaten voor het parlement en andere organen te controleren op hun islamitische gehalte. Vooral veel hervormers werden uitgesloten van deelname, onder wie ook leden van het huidige parlement.

Voor de verkiezingen voor de 88 leden tellende Raad van Experts hadden zich meer dan 800 geestelijken kandidaat gesteld. Maar van hen zijn er slechts 161 goedgekeurd. Dat betekent dat er in zes provincies maar één kandidaat is, zonder uitdager. Zelfs de hervormingsgezinde kleinzoon van Ruhollah Khomeiny, de leider van de Islamitische Revolutie van 1979, mocht niet meedoen.

Bij gebrek aan gelijkgezinde kandidaten zijn de hervormers van strategie veranderd. Onder de naam Gam-e Dovvom (Tweede Stap) hebben ze een alliantie gesloten met de gematigde aanhang van Rohani. Het idee is zo veel mogelijk mensen naar de stembus te krijgen om te stemmen op de meest gematigde kandidaat op de lijst. Vandaar de oproep van Kosari en andere sterren. Deze strategie heeft ook gewerkt bij de verkiezingen van 2009, toen Rohani werd verkozen.

Dit heeft de conservatieven behoorlijk zenuwachtig gemaakt. Ze hebben in Teheran de ene na de andere Europese handelsdelegatie zien langskomen om te hengelen naar contracten. Verschillende conservatieve leiders hebben hard uitgehaald naar de alliantie, die obstructie zou met haar „negatieve stemmen”. Ze waarschuwen dat de hervormers zijn geïnfiltreerd door westerse spionnen, die Iran willen ondermijnen.

Opperste Leider Khamenei waarschuwde woensdag dat het Westen probeert de verkiezingen te beïnvloeden door de hervormers en de conservatieven tegen elkaar op te zetten.

„Toen ik sprak over een Amerikaans complot, heb ik sommige mensen boos gemaakt. Ze klagen waarom we de hele tijd over infiltratie praten. Maar het complot bestaat echt. Soms weten de infiltranten niet eens dat ze er zelf deel van uitmaken.”

Het is de vraag hoeveel Iraniërs zich hierdoor laten afschrikken.

    • Toon Beemsterboer