Angstcultuur bij BBC, ook nu nog

Niemand durfde te klagen over seksueel misbruik van kinderen door presentator Jimmy Savile.

Een „angstcultuur” bij de Britse omroep BBC zorgde ervoor dat Jimmy Savile decennialang ongestoord minderjarigen kon misbruiken. Hij misbruikte 72 minderjarigen, van wie de jongste acht jaar was, en verkrachtte acht van hen.

Dat concludeerde donderdag oud-rechter Janet Smith, die drieënhalf jaar geleden was gevraagd te onderzoeken hoe de in 2011 overleden presentator zo lang ongestoord zijn gang had kunnen gaan. Want geruchten over Savile’s seksuele misdragingen waren er volop. Collega’s vermoedden dat hij iets met jonge meisjes uitspookte in zijn kleedkamer van populaire programma’s als Jim’ll Fix It en Top of the Pops; sommigen zeiden er zelfs getuige van te zijn geweest.

Maar niemand sloeg alarm, ook niet in de ziekenhuizen en op de meisjesschool waar Savile minderjarige jongens en meisjes misbruikte. Scotland Yard concludeerde in 2013 dat Savile tussen 1964 en 2007 meer dan tweehonderd kinderen moet hebben misbruikt in ziekenhuizen, scholen, en achter de schermen bij tv-shows.

Ene onthulling na de andere

Pas na zijn dood, en door een documentaire van televisiezender ITV waarin vijf slachtoffers vertelden over het misbruik, volgde de ene onthulling na de andere, en meldden honderden anderen zich.

Kevin Cook, een van Savile’s slachtoffers, zei donderdag tegen de BBC dat de presentator „bijna een god was”. Dat was voor veel slachtoffers de reden dat ze zich in eerste instantie gevleid voelden door de aandacht van Savile. En vervolgens de reden dat ze niet werden geloofd, of zelf geen aanklacht durfden in te dienen.

Volgens Smith wist de top van de omroep niets over Savile’s gedrag. Maar door de cultuur „nergens over te klagen” werd door zijn directe leidinggevenden niets gedaan met geruchten en klachten. Rivaliteit tussen programma’s en een „machocultuur” bij de BBC verergerden de zaak. Sterren werden bovendien met „fluwelen handschoenen” aangepakt.

Zorgelijker is dat volgens onderzoeker Smith die angstcultuur nog steeds heerst. Sinds de jaren zeventig zijn er maatregelen genomen om seksisme en misbruik tegen te gaan, maar het is voor omroepmedewerkers moeilijker geworden zich uit te spreken. Banen zijn schaars, vaste contracten helemaal, en het aantal vrouwen in leidinggevende functies is ook ondermaats. Die geringe baanzekerheid maakt dat BBC-werknemers niet durven te klagen over het gedrag van collega’s.

Deze week werd bekend dat voormalig Top Gear-presentator Jeremy Clarkson excuses aanbood en een schadevergoeding betaalde aan zijn oud-assistent. Oisin Tymon bleek regelmatig door de presentator te zijn uitgescholden, maar durfde zelf geen klacht in te dienen – zelfs niet toen zijn baas hem vorig jaar een tand door de lip sloeg. Uiteindelijk diende een collega een klacht in, waarna Clarkson werd geschorst en uiteindelijk werd ontslagen.

Directeur-generaal Tony Hall van de BBC zal moeten aantonen dat hij concrete maatregelen neemt waardoor het gemakkelijker wordt incidenten te melden. De BBC ligt al onder een vergrootglas omdat er wordt onderhandeld over het Royal Charter, het handvest dat de positie en de toekomst van de Britse publieke omroep bepaalt.

„Het lijkt me dat de BBC aan het publiek moet laten zien dat het de kritiek serieus neemt, en hervormingen invoert, of gaat invoeren, die noodzakelijk zijn om te voorkomen dat soortgelijke vreselijke gebeurtenissen nooit meer kunnen plaatsvinden”, concludeert Smith in haar onderzoek, dat ze „ongemakkelijk leesmateriaal” noemt voor de omroep.

    • Titia Ketelaar