Zelfs als Guantánamo sluit, houdt Amerika zijn vergeetput

Guantánamo Bay, de gevangenis voor vermeende terroristen op een Amerikaans stukje Cuba, werd geopend in 2002, vier maanden na ‘11 september’. Sindsdien zaten er bijna 800 mannen. De jongste was 13 jaar, de oudste 89. Zeker negen gevangenen zijn er gestorven.

Guantánamo moet dicht. George W. Bush, de vorige president, en zijn opvolger Barack Obama waren het daarover eens. Maar het is niet gebeurd. Deze week vroeg Obama het Congres een laatste keer hem te helpen de gevangenis daadwerkelijk te sluiten voorhet eind van zijn termijn in januari volgend jaar. Het land zou veiliger worden, omdat Guantánamo een symbool is dat terroristen rekruteert en het imago van de VS schaadt. En het zou miljoenen dollars per jaar besparen, aldus Obama.

De regering-Bush liet al meer dan 500 gevangenen vrij uit ‘Gitmo’. Obama heeft er ruim 150 laten gaan. Merendeels gezichtsloze mensen, ooit gearresteerd in Afghanistan en andere landen, ontvoerd, niet zelden gemarteld, die nooit een proces hebben gehad, en die uiteindelijk konden terugkeren naar een verwoest leven.

Maar het kamp kan niet dicht. Van de 91 huidige gevangenen wachten er 35 al sinds 2009 op hun vrijlating, zodra een ander land ze wil opnemen. Circa twintig komen in aanmerking voor een proces of een juridische deal. Resteren ruim 30 mannen in een schemerzone: ze kunnen niet worden vervolgd en toch zijn ze te gevaarlijk om vrij te laten, houdt de Amerikaanse regering vol.

Die laatste groep zou in bestaande ‘supermax’-gevangenissen in de VS een plek moeten krijgen, oppert Obama nu voor het eerst. Dan kan Gitmo dicht en heeft Obama zijn verkiezingsbelofte ingelost. Maar hij zou tegelijkertijd een vergeetput maken voor mensen die nooit berecht zullen worden noch ooit vrijkomen. Guantanamo zou er alleen „een andere postcode” mee krijgen, reageerden mensenrechtenorganisaties terecht.

Maar zelfs dat zal niet gebeuren. Een recente wet verbiedt zo’n transfer. Verhitte kandidaten voor de Republikeinse presidentsnominatie veegden het plan van tafel. Zelfs John McCain, de senator die Obama had verzocht met een voorstel te komen, reageerde negatief. De weigering van de Republikeinen om een door Obama te nomineren opvolger van de overleden Hooggerechtshofrechter Scalia zelfs maar te ontmoeten, tekent dezelfde impasse.

Het ziet er dus naar uit dat Obama’s opvolger Guantánamo erft. Intussen zou het bondgenoot Nederland na jaren van traineren sieren Obama eindelijk te helpen door, in navolging van andere Europese landen, een of meer van de gevangenen op te nemen die niets ten laste is gelegd.