Verzet tegen sanering thuiszorg richt zich nu op rol gemeenten

In meerdere plaatsen bezetten huishoudelijke hulpen gemeentehuizen uit verzet tegen uitholling vak.

Eerst het gemeentehuis van Hollands Kroon, toen dat van Bronckhorst, en nu een bezetting van het stadhuis van Apeldoorn. Een patroon is zichtbaar bij de thuiszorgmedewerkers die ageren tegen de uitholling van hun beroep: verzorgen wordt schoonmaken, beloningen kelderen en banen verdwijnen.

De afgelopen jaren richtten de acties onder leiding van vakbond FNV zich op de werkgevers, met dikwijls bezetting van de bedrijfsgebouwen van de enorme thuiszorgorganisaties die ontstaan zijn. Maar nu ook grote thuiszorgbedrijven failliet gaan, worden gemeenten doelwit. Volgens de thuiszorgbedrijven zijn zij de boosdoeners die te weinig betalen bij de aanbesteding van huishoudelijke hulp, waarvoor zij door de Wet Maatschappelijke Ondersteuning verantwoordelijk zijn.

De deconfiture van TSN Thuiszorg, met 10.000 werknemers de grootste leverancier van huishoudelijke hulp in Nederland, toont hoe kwetsbaar het stelsel van door de overheid gefinancierde zorg aan huis geworden is. Zelfs als de meest direct betrokkenen – het ministerie van VWS, de lobbyclub van gemeenten, vakbonden en een ambitieuze redder, Buurtzorg genaamd – gezamenlijk een oplossing bedenken om zorg en banen van marktleider TSN te behouden, gaat het mis in de uitvoering. Vakbonden bezetten nu gemeentehuizen om een deal met Buurtzorg, de instelling van hun voorkeur, af te dwingen.

Wat niet helpt is het schipperende kabinetsbeleid. Enerzijds bezuinigen en anderzijds met allerlei potjes en regelingen komen om de pijn te verzachten. Onder leiding van staatssecretaris Van Rijn (Zorg, PvdA) worden de grootste hervormingen van Rutte II in de langdurige zorg uitgevoerd. Taken verhuizen van Rijk naar gemeenten die met aanzienlijk minder geld zorg voor inwoners moeten inkopen. Dat dit banen kost, was bekend. Sterker, het is een onafwendbaar gevolg van een bewuste sanering van de zorg voor ouderen en gehandicapten.

Maar de effecten van de versobering waren de afgelopen jaren zo groot dat Van Rijn zich genoodzaakt zag zijn – politiek breed gedragen – saneringsoperatie te verzachten. Een tandje minder hier, een hoekje eraf daar en als laatste pleister een eenmalig noodpotje van 200 miljoen euro om de jaarlijks honderden miljoenen aan bezuinigingen deels teniet te doen. Van Rijn spreekt letterlijk van gelden voor een „warme transitie”.

Race naar de bodem

Buurtzorg, een snel groeiende zorginstelling die werkt met kleine zelfsturende teams, was van plan driekwart van de contracten – de mooiste – tussen TSN en gemeentes over te nemen, met een eenmalige subsidie van 6 miljoen euro uit dat nieuwe potje.

Maar hier stuiten gemeenten op de grenzen van de wet. Zij vrezen, niet onterecht, branchegenoten te benadelen met dat plan. Is dat geen ongeoorloofde staatssteun? De gemeente Amersfoort spreekt van een schending van het gelijkheidsbeginsel. Duidelijk is dat onder de huidige voorwaarden een kleine minderheid van het werk van TSN in een keer wordt overgenomen. Eerder deze week sprak Buurtzorgoprichter Jos de Blok van maximaal 4.000 banen die hij verwacht over te nemen.

Wat veel meer gebeurt, is de ‘methode-Winterswijk’: daar besteedt de gemeente het onzeker geworden contract opnieuw aan. Bij de winnende bedrijven komen nieuwe vacatures, daar mogen de TSN-medewerkers op solliciteren. Vaak tegen slechtere voorwaarden.

Dat is precies de reden dat clubs als TSN Thuiszorg in problemen kwamen. De concurrentie op arbeidsvoorwaarden resulteert in een race naar de bodem. Thuiszorgmedewerkers zien hun rechten en beloning constant minder worden. En ouderen en gehandicapten krijgen telkens een nieuw gezicht over de vloer.

Van Rijn kondigde eind vorig jaar aan dat hij de alfahulpen – zelfstandigen die zonder opbouw van pensioen voor bodemtarieven langskomen – gaat verbieden. Ook zinspeelde hij erop dat hij alsnog de gemeenten een minimumtarief wil opleggen waarvoor zij huishoudelijke hulp inkopen.

Maar de vraag is of een Haagse oekaze helpt bij een financieel gemeentelijk probleem. Vele wethouders hebben al tekorten en spreken al de algemene reserves aan om hulp in te kopen. Kan je aan de ene kant hun budget met ruwweg eenderde inperken en tegelijkertijd eisen dat zij minimaal, zeg, 22,50 euro per uur betalen?