Ook de nieuwe minister overtuigt de markt niet

Zelfs de aankondiging woensdag dat Zuid-Afrika fors gaat bezuinigen kan de val van de nationale munt niet stoppen.

2 procent daling nationale munt

De begrotingsspeech van de Zuid-Afrikaanse minister van Financiën Pravin Gordhan heeft geen halt kunnen toeroepen aan de dramatische val van de nationale munt. Tijdens zijn langverwachte toespraak woensdag, waarin hij een reeks belastingverhogingen en bezuinigingen op regeringsuitgaven aankondigde, tuimelde de waarde van de rand ten opzichte van de euro en de dollar opnieuw met 2 procent.

De rand verloor in de afgelopen vijf jaar de helft van zijn waarde. Die val werd versneld toen president Zuma in december zonder goede reden zijn gerespecteerde minister van Financiën Nhlanhla Nene ontsloeg en inruilde voor een relatief onbekend parlementslid van regeringspartij ANC.

Minister Pravin Gordhan hoopte met zijn begrotingsspeech te voorkomen dat de Zuid-Afrikaanse economie als gevolg van die onrust verder in het slop zou raken. Gordhan diende van 2009 en 2014 ook al als minister van Financiën. Zuma haalde hem terug naar het ministerie nadat de aandelenbeurs in Johannesburg miljarden had verloren door de ministerswissel van december.

Kredietbeoordelaars Standard & Poor’s en Fitch dreigen de Zuid-Afrikaanse economie af te waarderen tot de status van ‘schroot’. Daarom legde Gordhan de nadruk op het terugbrengen van de staatsschuld, van 3,9 procent tot 3,2 procent van het bbp in het komende jaar.

Hij zei een halt toe te zullen roepen aan de geldverspilling op ministeries en peperdure staatsbedrijven. Zo kondigde de regering een verhoging aan van ambtenarensalarissen van slechts 4,4 procent, minder dan de inflatie van 6 procent. De minister wil de komende drie jaar af van 20.000 ambtenaren om de salariskosten terug te brengen. Ook zei hij twee van de vier noodlijdende staatsluchtvaartmaatschappijen te willen fuseren: South African Airways en SA Express. Gordhan sprak tevens over de verhoging van accijnzen voor tabak en alcohol. Hij bleef weg van een radicale verhoging van inkomensbelasting of btw.

De minister stelde de te verwachten groei van de Zuid-Afrikaanse economie naar beneden bij tot 0,9 procent, een positiever vooruitzicht dan dat van het Internationaal Monetair Fonds dat een groei van maximaal 0,7 procent verwacht. Massaontslagen bij mijnbedrijven als Anglo American voeden de al torenhoge werkloosheid in Zuid-Afrika en beloven meer sociale onrust.

Gordan hoopt met een injectie van 16,3 miljard rand (945 miljoen euro) de komende drie jaar in hoger onderwijs tegemoet te komen aan studenten die vorig jaar demonstreerden tegen verhoging van de collegegelden. Oppositiepartij Democratische Alliantie vindt dat Gordhan niet ver genoeg gaat. De woordvoerder van de partij zegt onder meer teleurgesteld te zijn dat hij geen streep zet door de geplande aanschaf van een nieuw vliegtuig voor president Zuma ter waarde van 235 miljoen euro.