Harlingen is het zat: de ene keer zoutzuur, dan weer dioxine

Is de afvaloven in Harlingen schadelijk? De bevolking vertrouwt het niet. Huisartsen spreken over een „serieuze calamiteit”.

Protestbord tegen de afvaloven in Harlingen. „Er moet alles aan gedaan worden om te zorgen dat dat ding veilig functioneert”, vindt de burgemeester. Foto Koen van Weel/ANP

Hanneke Hofman (70) uit Harlingen wilde 1 oktober vorig jaar een ommetje maken. Ze was nog maar net buiten of een „ziekmakende, zure, stinkende geur” woei in haar gezicht. „Ik kreeg geen adem meer, raakte in paniek.”

Ze vertelde het maandagavond als inspreker op een informatieve raadsvergadering over de omstreden Reststoffen Energiecentrale (REC), de afvaloven in Harlingen. Achteraf bleek het zoutzuur uit de afvalverbrander te zijn geweest. Juist die dag was daar een storing, bleek achteraf. Die veroorzaakte tevens een piekuitstoot aan dioxine.

De afvaloven, die vlak bij de Waddenzee staat, is al jaren onderwerp van zorg in Harlingen. In 2011 ging de oven in bedrijf. Daarvoor was er al lang tegen geprotesteerd. Er waren bijvoorbeeld 13.500 handtekeningen tegen opgehaald – bijna net zo veel als er mensen in de gemeente wonen. Veel Harlingers zijn bezorgd en denken dat ze schadelijke stoffen binnen krijgen. Een grote dioxine-emissie op 1 oktober 2015 leidde tot grote onrust onder omwonenden.

Het vertrouwen in het bevoegd gezag is tot het nulpunt gedaald, stelt Hans Gillissen van Stichting Afvaloven Nee: „Risico’s worden door GGD en overheden stelselmatig gebagatelliseerd.” De stichting eist onmiddellijke stillegging van de afvaloven en het vertrek van directeur John Vernooij van afvalverwerker Omrin. Ook de Harlingse coalitiepartij Harlinger Belang eist zijn vertrek. In Provinciale Staten van Friesland diende de Partij voor de Dieren woensdag een motie in voor tijdelijke stillegging. De oppositiepartijen willen een ‘APK-keuring’ voor de afvalverbrander.

De oorzaak van de dioxine-uitsoot op 1 en 2 oktober 2015 was een kapotte ventilator. De provincie Friesland legde de Reststoffen Energiecentrale een last onder dwangsom op van 615.000 euro.

Milieukundige Johan Vollenbroek vindt de REC een van de „vuilste afvalovens van Nederland”. Hij hekelt vooral het opstartprogramma, door hem „bypass” genoemd. Bij een opstart worden gassen en ongereinigde stoffen naar buiten geblazen, stelt hij.

In 2014 werd er dioxine in kippeneieren van hobbyboeren in en rondom Harlingen aangetroffen. Toxicoloog Abel Arkenbout ontdekte dat die dioxine dezelfde eigenschappen heeft als de dioxine uit de afvalverbrander. Het RIVM vond dit verband niet. Een onafhankelijke deskundige moet uitsluitsel geven.

De kleinste hoeveelheid dioxine kan al schadelijk zijn, stelt Arkenbout. Maar arts Frans Duijm van de GGD Fryslân vindt het schadelijke effect verwaarloosbaar klein. „De hoeveelheden dioxine die mensen binnenkregen bij de REC-storing zijn extreem laag. En niet hoger dan in de rest van Nederland.”

Acht huisartsen, apothekers en fysiotherapeuten in Harlingen en omliggende dorpen noemden de vergrote dioxine-uitstoot in een open brief niettemin een „serieuze calamiteit”. „Het is onacceptabel dat onze patiënten risico’s lopen.” De Harlinger huisarts Jan Waling Huisman zei op een informatieavond vorige week een „niet-pluisgevoel” te hebben bij de afvaloven: „De REC stoort om de haverklap. Van mij mag hij dicht.”

Boze Harlingers joelden wethouder Harry Boon (CDA) uit toen hij op de informatieavond zei: „De REC is er en zal blijven.” „We worden besodemieterd”, riep iemand uit de zaal. „Schandalig!” Veel van de tweehonderd aanwezigen eisten onmiddellijke sluiting van de afvalverbrander.

Burgemeester Roel Sluiter (PvdA) zei dat niet de gemeente, maar de provincie dit bepaalt. „Er moet alles aan gedaan worden om te zorgen dat dat ding veilig functioneert.”

Omrin gaat de REC aanpassen en ook wordt gepraat over een hogere schoorsteen. Nu is die 44 meter. De Friese SP-gedeputeerde Michiel Schrier zei maandag dat de pijp hoger moet, als daarmee de onrust kan worden weggenomen. Hij liet een onafhankelijk Duits ingenieursbureau onlangs de REC onderzoeken. Het oordeel: „Een heel moderne installatie” die voldoet aan „de best beschikbare technieken.”

Wel is het advies om de „bypass” aan te passen. Omrin-directeur Vernooij wil hier naar kijken. Hij is overigens niet van plan op te stappen. „We willen het vertrouwen terugwinnen.”

Een eerste stap daartoe zou het afgeven van de temperatuurgegevens van de afvaloven kunnen zijn, zei het Harlinger D66-raadslid Tjepke van der Pol. Stoken bij een te lage temperatuur zorgt voor dioxinerisico.

Maar Vernooij weigert dit. Die gegevens zijn volgens hem te ingewikkeld voor een leek. „De gegevens kan iedereen bij de REC inzien.” Bovendien: „Als de temperatuur te laag is, zie je dat aan de uitstootgegevens. En die zijn piekfijn voor elkaar. Wij zetten ze elke dag op onze site, als enige afvalverbrander van Nederland.” Maar Statenlid Retze van der Honing (GrienLinks) vraagt zich af of Omrin wat te verbergen heeft. „De meetgegevens lijken wel een militair geheim.”

    • Karin de Mik