GeenPeil voorziet in behoefte om from scratch te beginnen

Politici waarschuwen voor ‘onontgonnen terrein’ na een ‘nee’ tegen Oekraïne. Kiezers snakken daar juist naar, denkt Christiaan Weijts.

Politiek volgen is scripted reality kijken. Dat vermoedden we al, maar nu er telkens documenten uitlekken met ‘communicatiestrategie’ erboven, is nog duidelijker hoe absurd dat hele toneelspel van in wandelgangen toegestoken microfoons is.

Wat gebeurt er als Nederland het verdrag met Oekraïne afwijst? Voorlichters hebben gebrainstormd op een formule die de betrokken bewindspersonen braaf uit hun hoofd leerden: ‘Deze eventuele situatie is onontgonnen terrein.’

Onontgonnen terrein. Dat was wat destijds over een Grexit werd gezegd en wat je nu ook over Brexit hoort. ‘Uncharted waters’, is de formule die de Engelse scriptschrijvers hun marionetten influisteren, en ook die lijkt bedoeld om vrees aan te jagen. De paniek als je een land binnenrijdt dat niet in je TomTom staat.

Echt Nederlands trouwens, om hier meteen een koopmansmetafoor voor te hebben. Het onbekende is voor ons in eerste instantie onontgonnen: een vooralsnog niet leeggetrokken wingewest. Daarom schrijft het script de regeringsleden ook voor om vooral te hameren op de handelsvoordelen van het verdrag.

Wat die woordvoerders en politici niet lijken te zien is dat veel mensen in het publiek juist snakken naar zo’n terra incognita. We hebben de bekende wereld al tot op de laatste zandkorrel ontgonnen en in kaart gebracht, en we zijn tot de conclusie gekomen dat het allemaal muurvast zit. We willen juist uncharted waters en new horizons. We zijn de gevestigde orde zat en zijn daarom relatief gemakkelijk te mobiliseren om er ‘nee’ tegen te roepen, of dat nu via een stem op Wilders is of een ‘nee’ tegen een onbegrijpelijk verdrag uit Brussel. Uncharted waters als de EU uit elkaar klapt of als Wilders premier wordt? Bring them on! In ons broeit een irrationele drang tot ontregeling, met de valse belofte opnieuw te kunnen beginnen, from scratch.

De referendumstunt van GeenPeil verschilt in wezen niet van Arjen Lubachs burgerinitiatief om als Farao der Nederlanden erkend te worden. Je kunt de actie lezen als een grootschalig, royaal gesubsidieerd kunstproject dat allerlei mechanismen blootlegt: de dwaze willekeur van subsidiestromen (50.000 voor wc-papier, een sub-project hierbinnen), de invloed van de digitale en sociale media, het relatieve gemak van een veelbekeken medium om een massa te mobiliseren, enzovoorts.

De VVD-regeringsleden mogen dan tegen gesubsidieerd toneel zijn, dit artistieke experiment heeft in elk geval al blootgelegd dat ze er zelf dagelijks in meespelen, met hun verkrampte communicatiestrategieën en hun voorgekookte antwoorden. Ironisch genoeg zijn juist al die robotachtige reacties ook een sterk staaltje van die al te bekende gebieden. Alle mogelijke vragen en wenselijke antwoorden zijn paginalang in kaart gebracht. Wat we allemaal juist willen zien is een politicus die ontregeld raakt, buiten het script om moet improviseren, op uncharted waters onderweg naar onontgonnen terreinen, waar hij misschien wel menselijk blijkt te zijn.

    • Christiaan Weijts