De boze Ier stemt op Michael

De proteststem gaat vrijdag niet naar een anti-establishmentpartij, maar naar kandidaten zonder partij.

Enda Kenny

Eén voor één laat een man in blauwe overal de vaarzen de ring in van de coöperatieve veiling van Elphin, een dorp in het graafschap Roscommon, in het westen van Ierland. Michael Fitzmaurice staat geleund tegen het hek, en kijkt en keurt.

Maar hij is hier niet om koeien te kopen. Hij is hier om stemmen te winnen. Fitzmaurice hoopt vrijdag te worden herkozen als parlementslid voor dit deel van Ierland. Als onafhankelijk, niet-partijgebonden, alleen aan de kiezer verantwoordelijk lid van de Dáil, het Ierse parlement.

In totaal doen 120 individuele kandidaten mee aan deze verkiezingen, meer dan ooit. Het is de Ierse variant van de anti-establishmentstemming die zich elders vertaalt in steun voor Donald Trump of Jeremy Corbyn. In de laatste peiling stond de categorie ‘Onafhankelijken en overigen’ op 28 procent, evenveel als Fine Gael, de partij van premier Enda Kenny. 40 van de 165 zetels zouden naar eenmansfracties kunnen gaan.

Michael Fitzmaurice is geen typische politicus. Een beer van een vent, ongekunsteld, eigenaar van een turfstekersbedrijf. In windjack, met de koeien op de achtergrond, lijkt hij meer op zijn gemak dan in jasje en met das, zoals op zijn verkiezingsposters. Hij zegt: „Ik zeg wat ik bedoel. En dat is niet altijd even keurig.”

„Wat ze in Dublin doen, valt niet samen met de benarde situatie hier op het platteland. Ik had op mijn kont kunnen blijven zitten en dingen naar de tv kunnen gooien. Maar ik kan ook iets doen.”

Net als elders is ook in Ierland de steun voor de gevestigde partijen afgenomen, al voor de bankencrisis en de daaropvolgende bezuinigingen. Het vertrouwen in de Dáil is afgenomen, de ontevredenheid over ministers toegenomen. Regeringspartij Fine Gael en oppositiepartij Fianna Fáil – die de afgelopen eeuw stuivertje wisselden bij het regeren – lijken geen van beide een meerderheid te krijgen.

Ook coalitievorming lijkt een probleem te worden. Labour, dat nu met Fine Gael regeert, lijdt onder het ‘kleinstecoalitiepartnersyndroom’ en dreigt geen enkele zetel over te houden. En Sinn Féin profiteert maar ten dele van de proteststem; oudere Ieren staat het IRA-verleden van partijleider Gerry Adams tegen.

Boosheid

„De boosheid is nog altijd aanwezig, en de gevestigde partijen krijgen de volle laag”, zegt politicoloog Theresa Reidy van University College Cork. „Nieuwe partijen als de Anti-Austerity Alliance en [de rechtse partij] Renua vinden mensen echter een te radicaal alternatief. De onafhankelijken zijn een soort gulden middenweg.”

Die onafhankelijke Ierse kandidaten zijn zo divers als elders partijen. Slechts een kwart is overloper uit een partij, de rest wordt op eigen titel gekozen. Sommigen zijn extreem-links, sommigen rechts, de meesten betrokken bij het lot van hun regio. Dat laatste telt zwaar in Ierland.

Fitzmaurice is pleitbezorger voor het platteland, dat volgens hem aan zijn lot wordt overgelaten. Hij wil wegen, en banken, en breedband. Zijn assistent vertelt dat het twaalf uur kostte om een acht minuten durend campagnefilmpje te uploaden. „Als ik een bedrijf wilde oprichten en hier in Roscommon op een eenbaansweg achter een tractor vast kwam te zitten, zou ik ook naar Dublin rennen.”

In Elphin is te zien wat hij bedoelt. In Main Street is niet alleen sprake van leegstand, maar van verwaarlozing die van voor de economische crisis moet dateren. „Vergeet ons niet als je gekozen bent”, drukt de slager Fitzmaurice op het hart.

Want dat is waar de kiezer op hoopt in ruil voor zijn stem: invloed. „Als er een minderheidsregering komt – waar het nu op lijkt – heeft die de steun van onafhankelijke parlementsleden nodig”, vertelt politicoloog Liam Weeks van University College Cork. In het verleden werd die steun ‘gekocht’ met beloften voor het kiesdistrict. „Je moet een beetje een paardenhandelaar zijn”, erkent Fitzmaurice. Maar er is voor hem een grens: „Het moet wel om het grotere geheel gaan, niet over het repareren van gaten in de weg.”

Instabiliteit

Vraag is hoe stabiel een regering met steun van onafhankelijke parlementsleden kan zijn. Het fenomeen is niet nieuw in Ierland. Door het kiesstelsel – een districtenstelsel met evenredige vertegenwoordiging – kunnen individuele politici gekozen worden. Sinds de onafhankelijkheid van Ierland in 1922 zat er altijd een handvol in de Dáil. Volgens Weeks wankelden regeringen nooit door de onafhankelijken: „Bij 90 procent van de stemmingen steunden ze de regering.” Het waren juist ontevreden partijleden die regeringen ten val brachten, zegt hij.

Zijn collega Reidy twijfelt: „Medewerking van vier of vijf man aan een regering kan werken. Steun van twintig onafhankelijken is echt vergezocht. Dan zijn nieuwe verkiezingen de enige optie.” Ze zegt: „Ze onderhandelen niet als blok, en ideologisch verschillen ze sterk. Er zijn op economisch terrein geen raakvlakken.”

Om de vrees voor instabiliteit tegen te gaan, hebben twintig onafhankelijken – onder wie Fitzmaurice – een alliantie gevormd. Ze zullen de begroting steunen, maar op alle andere terreinen hun eigen plan trekken. Maar noem hen vooral géén partij. „Ik houd de vrijheid te stemmen hoe ik wil. Ik zal alleen de regering niet ten val brengen”, zegt Fitzmaurice.

Er wordt zelfs gespeculeerd dat een onafhankelijke een ministerspost kan krijgen. Dat is slechts tweemaal voorgekomen: in 2009 en in 1948. Fitzmaurice zou er „niet voor terugschrikken”.

Eerst moet hij gekozen worden. Dat is niet eenvoudig. Zeker omdat achter hem geen partij staat met een budget, terwijl het kiesdistrict Roscommon-Galway enorm is: 56 bij 136 kilometer, zo groot als Noord- en Zuid-Holland samen. De vrijwilligers die helpen met folders rondbrengen, treffen elkaar bij een strategisch gelegen benzinepomp.

Bij de coöperatie zijn ze hem, zoals medewerker Peter Diffley zegt „bereid een kruisje te geven”. „Hij weet wat wat is. Hij zal ons helpen”, zegt boer Charles O’Beirne. Met kennis van zaken heeft Fitzmaurice dan al over de prijs van rundvlees gepraat, en naar de koeien gekeken.

    • Titia Ketelaar