Tien minuten voor criticus Kadyrov

Dinsdag werd het rapport over machtsmisbruik van de Tsjetsjeense leider gepresenteerd. Gezagshandhavers grepen al snel in.

Kort voor Jasjins presentatie door de politie werd beëindigd, vlogen de ‘dollarbiljetten’ door de lucht. Foto Maxim Shemetov/Reuters

Tsjetsjenen hebben de reputatie gewelddadig te zijn. En als je een vernietigend rapport schrijft over de Tsjetsjeense leider Ramzan Kadyrov, weet je zeker dat je problemen gaat krijgen.

De Russische oppositieleider Ilja Jasjin kreeg dinsdag in Moskou ongeveer tien minuten de kans om zijn onderzoek naar machtsmisbruik van Kadyrov te presenteren. Toen bleek een van de geaccrediteerde journalisten ineens ook een actievoerder, en dwarrelden er voor het oog van de camera’s dollarbiljetten rond Jasjins hoofd.

De oppositie als zetbaas van de Amerikanen, het is een vertrouwd thema in de Russische pers. Meteen daarna wordt het kantoor van oppositiepartij RPR-Parnas ontruimd door de politie. Een ‘bommelding’ – de tweede binnen 24 uur.

llja Jasjin was een naaste vriend van de Russische oppositieleider Boris Nemtsov, scherp criticus van de Russische president Poetin én van de door hem geïnstalleerde Tsjetsjeense leider Kadyrov. Nemtsov heeft zijn verzet met de dood moeten bekopen: een jaar geleden werd hij doodgeschoten onder de muren van het Kremlin. Het Russische openbaar ministerie heeft drie Tsjetsjenen aangeklaagd voor die moord.

In de afgelopen jaren werden ook andere tegenstanders van Kadyrov vermoord door Tsjetsjenen. Journaliste Anna Politkovskaja bijvoorbeeld, in 2006. En drie jaar later mensenrechtenactiviste Natalja Estemirova.

Jasjin, een van de leidende figuren binnen oppositiepartij RPR-Parnas, heeft niettemin besloten om van Kadyrov zijn directe vijand te maken. Twee weken geleden dook hij ineens op in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny, om „onderzoek” te doen. Van tevoren schreef hij een brief aan de Tsjetsjeense leider. „Ik heb een aantal vragen die u zeker niet gaan bevallen”, schreef Jasjin. „Laten we met elkaar spreken, van man tot man.”

Met zijn brief sprak Jasjin de Tsjetsjeense leider aan zoals mannen op de Kaukasus dat doen: oog in oog. En als het moet: oog om oog. Maar Kadyrov is een ontmoeting met Jasjin tot nu toe uit de weg gegaan. Wel heeft de Tsjetsjeense leider de Russische liberale oppositie de afgelopen weken bedreigd. Kadyrov sprak over „vijanden van het volk”, een formulering uit de tijd van Stalin.

Jasjin refeerde dinsdag ook aan Stalin. De dag van de publicatie van zijn rapport was niet toevallig gekozen, vertelde hij. Op 23 februari 1944 werd het Tsjetsjeense volk gedeporteerd naar Centraal-Azië. „Ik verklaar mij solidair met het Tsjetsjeense volk”, zei Jasjin, kort voordat de politie de zaal ontruimde.

Zijn rapport bevat geen nieuwe onthullingen over Ramzan Kadyrov. Mensenrechtenorganisaties als Amnesty en Human Rights Watch schetsten al eerder het beeld van een gewelddadig, en zelfs sadistisch regime dat tegenstanders het zwijgen oplegt – in Grozny of in Moskou.

Dat wil niet zeggen dat het rapport geen impact zal hebben in Rusland. Vorige rapporten van Nemstov over de corruptie van het regime van Poetin werden breed besproken. Dat gold ook voor diens onderzoek naar de Russische geheime oorlog in Oekraïne – een rapport dat Jasjin publiceerde na de moord op Nemtsov.

Het nieuwe rapport over Kadyrov lekte eerder vandaag onbedoeld uit via de website van voormalig oligarch Chodorkovski. Kadyrov wist daarom al precies wat er in stond. „Allemaal roddels”, reageerde hij.

    • Steven Derix