Omkoping: schade en schande

De recordschikking van de Nederlandse en Amerikaanse justitie met het Noors-Russische, in Amsterdam gevestigde telefoonbedrijf VimpelCom om strafvervolging wegens corruptie te voorkomen is schokkend. VimpelCom koopt met 795 miljoen dollar (716 miljoen euro) een strafzaak af wegens smeergeldbetalingen aan de presidentsdochter in Oezbekistan. VimpelCom kreeg dankzij het smeergeld een vergunning voor de lokale telefoonmarkt. Het Openbaar Ministerie moet nog een beslissing nemen over vervolging van het Zweeds-Finse telefoonbedrijf TeliaSonera. Verder wil het OM personen vervolgen die bij de omkoping betrokken waren.

De schikking is schokkend vanwege de omvang, de grootste in zijn soort in Nederland. Anderhalf keer het vorige record, dat was met SBM Offshore, een exploitant van drijvende olie-opslagplatforms, wegens omkoping in verschillende landen.

De schikking is ook schokkend vanwege de omvang van de steekpenningen: ruim 144 miljoen dollar aan een brievenbusfirma in Gibraltar. Dat illustreert hoeveel smeergeld politici en anderen in landen met een zwak justitieel systeem zich kunnen toe eigenen.

De schikking is verder schokkend omdat een deel van de VimpelCom-aandelen is genoteerd op de Amerikaanse Nasdaq effectenbeurs. Het bedrijf doet voortdurend een beroep op het kapitaal van buitenstaanders. Van zo’n onderneming mag je verwachten dat zij effectieve interne controles heeft en bestuurders die zich aan de wet houden. Deze principes heeft VimpelCom wel heel opzichtig geschonden. Vervolging van betrokkenen is dan ook raadzaam. Als onderdeel van de schikking heeft VimpelCom beloofd met meer inzet van mensen en middelen aan de regels te voldoen.

De schikking is bovendien schokkend omdat bij (het verdoezelen van) de betalingen van smeergeld een keten van zakelijke dienstverleners een rol kan hebben gespeeld. Van accountants tot juristen die transacties met andere bedrijven regelen en banken die elektronische overboekingen uitvoerden. Wat was hun rol? Die van meeloper die het wel goed vond, want dit was een profijtelijke klant?

Witteboordencriminaliteit is een kwelling voor de samenleving. Het doorkruist de concurrentieverhoudingen, dupeert klanten en anderen doordat hogere prijzen worden gerekend en ondermijnt het vertrouwen. Met de samenballing van zakelijke dienstverlening op plekken als de Amsterdamse Zuidas loopt Nederland extra risico’s. Wil de Zuidas gezien de internationale maatregelen tegen witwaspraktijken en fiscale excessen zijn legitimiteit behouden, dan moeten ook zakelijke dienstverleners bij witteboordencriminaliteit hun burgerplicht doen.