Recht & Onrecht

De Togacolumn: Ook schulden mogen ooit vergeten worden

Begin deze eeuw is de wet schuldsanering natuurlijke personen ingevoerd. Op grond hiervan kun je als je schulden onhoudbaar zijn aan de rechter een schone lei vragen. De verplichting om die te betalen vervalt na een driejarig traject als aan een aantal voorwaarden is voldaan, namelijk sparen, werken, niet frauderen. Een schone lei is in essentie een streep door het verleden.

Volgens prof. Nick Huls - grondlegger van deze wet - is hiermee het recht om vergeten te worden geïntroduceerd in het Nederlandse overeenkomstenrecht. Er zijn meer landen met soortgelijke regels, bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Momenteel zit 50 Cent - echte naam Curtis James Jackson, bekend van het album Get Rich or Die Trying - in een Chapter 13 procedure, vergelijkbaar met een schuldsanering. Een paar weken geleden plaatste hij op Instagram foto’s van zichzelf omringd door stapels cash. Een daarvan spelde het woord “broke”. Dit is niet echt een handige manier om ‘vergeten’ te worden.

Ann Nevins, de behandelend insolventierechter, reageerde hierop met de woorden dat het doel van een faillissementsproces transparantie is. En als dat proces erg publiek is de noodzaak voor transparantie nog groter is. Een saneringsprocedure geeft een eerlijke maar ongelukkige schuldenaar een kans op een schone lei voegde ze er aan toe. 50 Cent mocht bij haar op het matje verschijnen en ik geef hem weinig kans op een goede afloop. En dat is zonde.

In Nederland eindigt 70 procent van de schuldsaneringen met een schone lei en het recidivegehalte is vrij laag. Je zou verwachten dat door de economische crisis het aantal personen in de schuldsanering de laatste jaren fors zou zijn gestegen. Toch blijkt dit niet uit de statistiek. De afgelopen 7 jaar steeg het aantal van 8000 per jaar naar 14000 in 2012 maar dat aantal is weer afgenomen tot het oude niveau rond 2007.

Het aantal bewindvoeringen daarentegen blijft maar stijgen, met (netto) 25.000 personen per jaar, en dan met name schuldenbewinden. Momenteel staan 400.000 mensen onder bewind, zeg maar heel de gemeente Den Haag. Hoe komt dat? Er zijn hiervoor - naast vergrijzing - twee redenen aan te wijzen. Een schuldsaneringsprocedure moet, is in de wet bepaald, worden vooraf gegaan door een poging er zelf met de schuldeisers uit te komen. Aan de gemeente is de opdracht gegeven hiervoor hulp en begeleiding te bieden. Op zich is dat een goede regel, ware het niet dat de manier waarop de gemeentes hier invulling aan geven vrij is gelaten. Er is dus variatie in uitvoering en er zijn zorgen dat doorstroming vanuit de gemeente naar de schuldsanering stokt.

Gemeentes, geconfronteerd met een toenemend aantal taken, lijken op veel plaatsen de schuldhulpverlening af te bouwen. Het schuldenprobleem is daarmee nog niet weg. Burgers worden er vervolgens op gewezen dat ze wel - haast gratis - schuldenbewind kunnen aanvragen bij de kantonrechter. Nu is bewind oorspronkelijk bedacht voor mensen die zichzelf niet kunnen redden en permanent begeleiding nodig hadden, zoals bijvoorbeeld verstandelijk gehandicapten. Een schuldenbewindvoerder, de wet staat deze variant sinds enkele jaren toe, begeleidt dus vooral een financieel huishouden, maar een schone lei gaat het niet opleveren.

Daar was bewind ook niet voor bedoeld maar er is nu dus wel een rare scheefgroei aan het ontstaan. De looptijd van een bewind is anders dan in een schuldsanering namelijk onbegrensd. Ook kan de rechter - anders dan bijvoorbeeld bij een faillissement - een bewind haast niet ambtshalve beëindigen indien langer voortduren geen zin heeft. Bewind heeft dus in sommige gevallen het risico van oeverloosheid in zich, er is geen einde in zicht.

Momenteel keert de wal dit door de overheid zelf gecreëerde schip. In veel bewinden worden de kosten van de bewindvoerder betaald uit de pot bijzondere bijstand, mensen kunnen de kosten namelijk zelf steeds minder dragen. In sommige gemeentes gaat nu de helft tot bijna het volledige budget bijzondere bijstand hier aan op. Daar krabt men zich nu achter de oren. Staatsecretaris Klijnsma laat momenteel de wet schuldhulpverlening evalueren en ook de uitputting van de bijzondere bijstand is doel van onderzoek.

Ik hoop niet dat de uitkomst wordt dat burgers ook op deze voorziening wordt onthouden, hun problemen zijn namelijk nog niet voorbij. Wel moet er logische samenhang tussen bewind en schuldsanering komen, en de toegang tot een schuldsanering worden vergemakkelijkt. Typhoon, een Nederlandse rapper die ook geldproblemen heeft gekend, zong: “Als de hemel valt, zullen we het samen moeten dragen”. Dat geldt ook voor dit maatschappelijke probleem.

 

Erik Boerma is insolventierechter bij de rechtbank Oost-Brabant. De Togacolumn wordt wekelijks geschreven door een rechter, een advocaat en een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie.

Blogger

Erik Boerma

Erik Boerma studeerde rechten in Amsterdam. Hij werd rechter in 2000 bij de rechtbank Oost-Brabant. Hij behandelt sinds 2003 als insolventierechter vooral schuldsaneringen en faillissementen. Daarnaast is hij als projectleider Toezicht betrokken bij het digitale innovatieprogramma KEI van de rechtspraak.

    • Erik Boerma