Alleen buiten Bangladesh zijn ze nog veilig

Kritische schrijvers krijgen het steeds moeilijker in Bangladesh. De tolerantie is weg, het fundamentalisme dicteert het dagelijks leven.

Protest in 2015 tegen de moord op blogger Avijit Roy. Hij maakte geen geheim van zijn atheïstische opvattingen. Foto AFP

De kleine boekenbeurs in Den Haag van een tiental naar het Westen gevluchte bloggers en schrijvers uit Bangladesh was een zwaarmoedige aangelegenheid. De een vertelde verlegen dat hij inmiddels weer hersteld is nadat hij op een haar na was doodgeslagen door fundamentalisten, een ander verhaalt hoe hij via collega-journalisten en de politie in Bangladesh te horen kreeg dat hij al zou zijn gedood, ware hij niet net in Nederland geweest.

En dan liep er zondag in het Haagse Humanity House ook nog de duimloze Rafida Bonya Ahmed (1970) rond. Ze is de weduwe van de atheïstische blogger en schrijver Avijit Roy, die op 26 februari 2015 op de terugweg van een boekenbeurs in de Bengaalse hoofdstad Dhaka door fundamentalisten met een machete werd gedood. Bonya Ahmed, ook blogger, was er bij. Ze raakte zwaargewond en de aanslag kostte haar haar linkerduim.

Net als bij eerdere en latere moorden op bloggers die zich kritisch hadden uitgelaten over het oprukkende fundamentalisme in Bangladesh, bleef justitie ook in dit geval een toonbeeld van passiviteit. „De politie heeft zelfs nooit de moeite genomen mij te ondervragen over wat er die dag precies gebeurde”, vertelt Bonya Ahmed.

Invloed van het wahabisme

Ze schrijft het toegenomen geweld – sinds 2013 zijn er zes bloggers gedood en een uitgever – voor een belangrijk deel op conto van Bengalen die onder invloed zijn geraakt van het wahabisme, een zeer conservatieve Saoedische sunnitische stroming. „Dertig, veertig jaar lang konden de wahabi’s ongestoord geld naar Bangladesh sturen voor de bouw van Koranscholen en andere faciliteiten”, zegt ze.

„De staat verzuimde een seculiere opleiding te geven en zo werden veel kinderen gehersenspoeld.”

Inmiddels is volgens Bonya Ahmed „een fors deel van de bevolking” op de hand van radicale organisaties als Islamitische Staat en Al-Qaeda. „Zij zijn er fel op tegen dat Bangladesh zich ontwikkelt in seculiere richting.”

De regering van premier Sheikh Hasina zegt seculiere waarden voor te staan. Maar in de praktijk is dat volgens Bonya Ahmed onzin. „Ze doet niets om de rechten van de burgers te beschermen”, zegt ze. „Ze verbiedt naar eigen goeddunken boeken.”

Het klimaat verslechtert intussen. Toen Boya Ahmed als 13-jarige tot de conclusie kwam dat ze niet meer in Allah geloofde, vielen haar ouders noch anderen haar daarover lastig. Ook toen ze eind jaren tachtig medicijnen studeerde kon ze nog ongestoord haar atheïstische opvattingen belijden.

„Maar als je nu zegt: ‘Ik ben een atheïst’, betwisten veel mensen je het recht nog in Bangladesh te leven.”

Toch is de strijd voor vrijheid van meningsuiting volgens Bonya Ahmed nog niet verloren. „Bangladesh is een veerkrachtig land . Als we onze krachten bundelen, moeten we voor een kentering kunnen zorgen.”

Bonya Ahmed zelf zal het slechts op afstand volgen. Sinds de moord op haar man is ze niet meer teruggeweest naar Bangladesh. In de huidige omstandigheden is dat niet mogelijk, zegt ze.

    • Floris van Straaten