Sluiten grenzen kan Europa ver in de tijd terugwerpen

Voor EU-landen dreigt grote economische schade als ze vanwege de asielcrisis weer grenscontroles invoeren, leren meerdere studies.

Foto ANP

De herinvoering van grenscontroles zou de Europese Unie de komende tien jaar 470 miljard euro kosten. Tot die conclusie komt de Duitse Bertelsmann Stichting in een nieuw onderzoek dat maandag is uitgekomen. Voor Nederland alleen zou het over deze periode opgetelde verlies aan welvaart uitkomen op 17 miljard euro. En dat is nog een optimistische schatting, zegt onderzoeker Thiess Petersen. „Dit is het absolute minimum.”

Daarmee is de Duitse denktank pessimistischer dan het in Parijs gevestigde France Stratégie, dat zich begin februari ook aan een schatting waagde, en dan het Europees Parlement, dat dinsdag met een eigen, deels op het Franse gebaseerde onderzoek komt. Hoe dan ook: waar iedereen het over eens is, is dat de vluchtelingencrisis bij het uitblijven van een doorbraak de EU terug in de tijd kan werpen. De Bertelsmann Stichting spreekt van „een buitengewone bedreiging van economische groei en welvaart”.

De verschillen in schattingen zijn deels een kwestie van methodologie. De Fransen berekenden de economische schade van één jaar: ruim 100 miljard euro in 2025. De Duitsers berekenden het opgetelde welvaartsverlies tot 2025. Maar ook als ze alleen naar 2025 kijken, komen ze hoger uit. Zo zou Frankrijk alleen volgens France Stratégie in dat jaar 10 miljard euro schade lijden, terwijl de Bertelsmann Stichting uitkomt op 29 miljard euro. Volgens Petersen komt dat ook door het grotere aantal indicatoren dat hij heeft meegenomen in zijn onderzoek.

Het uitgangspunt in het Duitse onderzoek is dat álle EU-landen weer grenscontroles invoeren en de vrijreizenzone Schengen de facto niet meer bestaat. Zover is het nog niet, maar de voortekenen zijn somber. De EU verwacht veel van Turkije, dat een sleutelrol kan spelen in het tegenhouden van vluchtelingen, maar dit heeft nog (te) weinig opgeleverd. Begin maart is er een EU-top met de Turken. Intussen worden steeds meer binnengrenzen weer gecontroleerd. Oostenrijk kwam vorige week zelfs met een migratieplafond. Daarmee staan landen die ‘lager’ in de migratieroute zitten onder nog grotere druk om ook maatregelen te nemen.

Het economische onderzoeksinstituut Prognos rekende voor de Bertelsmann Stichting twee scenario’s door, met behulp een macro-economisch model dat 42 landen en 90 procent van de wereldeconomie omvat. Daarbij is niet alleen gekeken naar de te verwachten langere wachttijden aan de grens en de hogere arbeidskosten die dit in ieder geval veroorzaakt. Bedrijven zouden ook gedwongen worden om meer opslagruimte aan te houden, aangezien levering moeilijker voorspelbaar wordt. En dat zou, al met al, leiden tot hogere prijzen, minder consumptie, lagere investeringen en uiteindelijk minder economische groei. Ook de VS en China zijn slechter af zonder Schengen.

In het meest gunstige geval nemen de importkosten met 1 procent toe, in het slechtste met 3 procent. Dat laatste scenario kan zelfs voor ruim 1.400 miljard euro aan welvaartsverlies zorgen.

„We zijn er vrij zeker van dat het meer dan 1 procent zal worden”, zegt Petersen. Dat komt ook doordat sommige effecten moeilijk te voorzien zijn. Zo zijn er veel Europeanen die voor hun werk een grens over moeten (1,7 miljoen in 2014). „Die mensen zullen hun baan niet meteen opgeven”, zegt Petersen. „Maar op middellange termijn zal de impact negatief zijn.” Ook de gevolgen voor toerisme zijn moeilijk in te schatten.

Hij vindt het wat ver gaan om te zeggen dat een nieuwe economische crisis in het verschiet ligt, maar zonder Schengen wordt het wel moeilijker.

„De groeipercentages in de EU zijn op dit moment al vrij laag. We hebben elke bron van groei nodig.”

EU-landen mogen volgens de regels alleen tijdelijk weer grenscontroles invoeren. De hiervoor geldende termijnen lopen af in mei en kunnen alleen bij speciaal besluit worden verlengd. Als de vluchtelingencrisis niet voor die tijd onder controle wordt gebracht, kan wat nu nog slechts een scenario is, opeens heel snel werkelijkheid worden.