Sluiten grenzen kan Europa terugwerpen

Voor EU-landen dreigt grote economische schade als ze vanwege de asielcrisis weer grenscontroles invoeren, leren meerdere studies.

De herinvoering van grenscontroles zou de EU de komende tien jaar 470 miljard euro kosten. Tot die conclusie komt de Duitse Bertelsmann Stichting in een onderzoek dat maandag verscheen. Voor Nederland zou het verlies aan welvaart over deze periode uitkomen op 17 miljard euro. En dat is een optimistische schatting, zegt onderzoeker Thiess Petersen. „Dit is het absolute minimum.”

Daarmee is de Duitse denktank pessimistischer dan het Parijse France Stratégie, dat zich begin februari ook aan een schatting waagde, en dan het Europees Parlement, dat dinsdag met een eigen, deels op het Franse gebaseerde onderzoek komt. Iedereen is het er over eens dat de vluchtelingencrisis bij het uitblijven van een doorbraak de EU terug in de tijd kan werpen. De Bertelsmann Stichting spreekt van „een buitengewone bedreiging van economische groei en welvaart”.

De verschillen in schattingen zijn deels een kwestie van methodologie. De Fransen berekenden de economische schade van één jaar: ruim 100 miljard euro in 2025. De Duitsers berekenden het opgetelde welvaartsverlies tot 2025. Maar ook als ze alleen naar 2025 kijken, komen ze hoger uit. Zo zou Frankrijk alleen volgens France Stratégie in dat jaar 10 miljard euro schade lijden, terwijl de Bertelsmann Stichting uitkomt op 29 miljard. Volgens Petersen komt dat ook door het grotere aantal indicatoren in zijn onderzoek.

Sombere voortekenen

Het uitgangspunt in het Duitse onderzoek is dat álle EU-landen grenscontroles invoeren en de vrijreizenzone Schengen de facto niet meer bestaat. Zover is het nog niet, maar de voortekenen zijn somber. De EU verwacht veel van Turkije, dat een sleutelrol kan spelen in het tegenhouden van vluchtelingen, maar dit heeft nog (te) weinig opgeleverd. Begin maart is er een EU-top met de Turken. Intussen worden steeds meer binnengrenzen weer gecontroleerd.

Het economische onderzoeksinstituut Prognos rekende voor de Bertelsmann Stichting twee scenario’s door, met behulp van een macro-economisch model dat 42 landen en 90 procent van de wereldeconomie omvat. Daarbij is niet alleen gekeken naar de te verwachten langere wachttijden aan de grens en de hogere arbeidskosten die dit in ieder geval veroorzaakt. Bedrijven zouden ook gedwongen worden meer opslagruimte aan te houden, aangezien levering moeilijker voorspelbaar wordt. En dat zou leiden tot hogere prijzen, minder consumptie, lagere investeringen en uiteindelijk minder economische groei.

In het meest gunstige scenario nemen de importkosten met 1 procent toe, in het slechtste met 3 procent. Dat laatste scenario kan zelfs voor ruim 1.400 miljard euro aan welvaartsverlies zorgen. „We zijn er vrij zeker van dat het meer dan 1 procent zal worden”, zegt Petersen. Dat komt ook doordat sommige effecten moeilijk te voorzien zijn. Zo moeten veel Europeanen voor hun werk een grens over (1,7 miljoen in 2014). „Die mensen zullen hun baan niet meteen opgeven”, zegt Petersen. „Maar op middellange termijn zal de impact negatief zijn.” Ook de VS en China zijn slechter af zonder Schengen.

Petersen wil niet zeggen dat een nieuwe economische crisis in het verschiet ligt, maar zonder Schengen wordt het wel moeilijker. „De groeipercentages in de EU zijn op dit moment al vrij laag. We hebben elke bron van groei nodig.”