‘Laat vluchtelingen zwart werken!’

Duits-Oostenrijkse econoom bepleit integratie van ‘echte vluchtelingen’ via werk in schaduweconomie. ‘Economische vluchtelingen’ moet Europa terugsturen.

Illustratie Stella smienk

‘Als we de integratie van zoveel vluchtelingen willen laten slagen, moeten we hen zo snel mogelijk zwart laten werken.” Dat zegt Friedrich Schneider, hoogleraar economie aan de universiteit van de Oostenrijkse stad Linz. Schneider staat bekend dé Europese expert over de schaduweconomie.

Schneider houdt al jaren bij welke Europese schaduweconomieën groeien of krimpen, en spreekt geregeld in het Europees Parlement. Zijn werkkamer ligt vol boeken en rapporten waarin hij overheden oproept om beunhazerij te bestrijden.

Is het niet gek dat juist u nu voor zwartwerken pleit?

„Misschien, maar dit is een noodsituatie. In Duitsland zitten een half miljoen mensen in opvangcentra te wachten tot hun asielaanvraag wordt behandeld. In Oostenrijk zijn het er tussen de zeventig- en honderdduizend. Ook in Zweden en Denemarken is de toeloop zo groot dat de procedure maanden duurt. Diegenen die asiel krijgen, gaan niet meteen aan het werk, omdat ze de taal niet beheersen of omdat diploma’s niet worden erkend. Ze krijgen zakgeld van de staat en zitten daar maar. Dit is funest, voor hen en voor ons. Werk geeft ze iets om ’s ochtends voor op te staan. Het geeft ze zin in het leven. Niets is zo erg als je nutteloos en afgewezen voelen. Het kan leiden tot radicalisering. Er zijn genoeg klussen in de toerismesector en de horeca waar je geen opleiding voor nodig hebt en met beperkte beheersing van het Duits kunt volstaan. Of in de schoonmaak. Er zitten onderwijzers onder de vluchtelingen, en timmerlui en metselaars, die nu geen poot uit mogen steken. Ook hen kun je snel aan de gang helpen.”

Heeft u het over vluchtelingen of ook illegale arbeidsmigranten, zoals Marokkanen die naar Europa komen?

„Ik heb het over echte vluchtelingen, mensen die oorlogen of vervolging ontvluchten en recht hebben om hier te blijven. Ik maak me zorgen over hun integratie. Hoe vinden zoveel mensen hun plaats in onze maatschappij? Werk is cruciaal. We kunnen niet wachten tot de legale sector hen heeft geabsorbeerd. Laat ze zwart werken!

„Economische migranten zijn een ander verhaal. Hen moeten we terugsturen. Overigens ben ik ervoor om legale arbeidsmigratie in te voeren voor bepaalde beroepen. Europa vergrijst. Ik hoor vaak bedrijfsleiders klagen dat ze moeite hebben hogere of specifiek opgeleide medewerkers te vinden. Laten we die banen adverteren, zodat mensen in hun eigen regio kunnen solliciteren. Dan kunnen ze hier legaal en veilig naartoe, niet via smokkelaars. Canada, de Verenigde Staten en Australië doen dit al jaren. Zij krijgen de mensen die ze nodig hebben. Wij niet. Politici in Europa praten al jaren over legale arbeidsmigratie, maar we hebben er geen beleid voor.”

Beunhazerij is slecht voor de staat, omdat ze belastinginkomsten misloopt. Hoe reageert de overheid op uw plan om vluchtelingen zwart te laten werken?

„Ik heb geen reactie gehad. Maar alle regeringen van landen die veel vluchtelingen opnemen, worstelen met de vraag hoe ze hen snel aan het werk krijgen. Het is een politiek issue. Ze kunnen wat aan mijn voorstel hebben. Hier rond Linz zitten twee-, drieduizend asielzoekers. Sommigen heb ik gesproken. Ze willen werken zodra ze asiel hebben. Ook zwart, als ze daar 5 euro per uur kunnen verdienen. Zelfs als ze op hun uitkering gekort worden. Vluchtelingen krijgen in Oostenrijk ongeveer 800 euro per persoon. Een gezin van vier krijgt ongeveer 2.000 euro.”

Oostenrijk wil die uitkering verlagen.

„Ja, want volgens officiële berekeningen kosten uitkeringen de staat dit jaar 1,7 miljard euro. In Duitsland ligt dat bedrag nog veel hoger.”

Dus de staat kan besparen door vluchtelingen zwart te laten werken?

„Ja. De meeste vluchtelingen hebben niets. Bijna alles wat ze verdienen, geven ze in Oostenrijkse winkels weer uit. Dat stimuleert de economie. Ik heb het hypothetisch doorgerekend. Stel dat iemand die 5 euro per uur krijgt, twintig uur per week zwart werkt. Dat is 80 uur per maand, wat 400 euro oplevert. Per jaar is dat 4.800 euro. Stel dat 50.000 vluchtelingen dat doen, dan stoppen zij 240 miljoen extra in de economie. Als 100.000 vluchtelingen zwart werken, is dat het dubbele. Dat kan 0,15 tot 0,25 procent extra economische groei opleveren.”

Daarmee groeit de schaduweconomie in Europa.

„Ja, lichtjes. De trend is al jaren dat de schaduweconomie in veel Europese landen krimpt. In 2003 was het aandeel nog gemiddeld 22,6 procent van het officiële bruto binnenlands product. In 2015 was dit gedaald naar 18 procent. In 2016 daalt het waarschijnlijk naar 17,9 procent. Maar het verschilt van land tot land. Ik houd het bij voor de 28 EU-landen plus Zwitserland, Noorwegen en Turkije. In Nederland besloeg de schaduweconomie 9 procent, in Oostenrijk 8,2 procent. Zwitserland scoort het laagst: 6,5 procent. Het hoogste percentage heeft Bulgarije, met 30,6 procent, gevolgd door Roemenië en Turkije.”

Waarom krimpt de schaduweconomie?

„Velen hebben afgelopen vijftien jaar de belastingen verlaagd en regulering verminderd. Alleen in 2008/2009 groeide de schaduwsector door de crisis: er was minder werk en dan zijn mensen eerder geneigd zwart te werken of bij te klussen, of om overuren niet bij de fiscus aan te geven. Er zijn een paar landen waar de schaduweconomie komend jaar wel groeit, zoals Frankrijk en Hongarije. Daar trekt de economie niet aan.”

Is er een land waar vluchtelingen zwart werken, zodat we weten wat voor effect dat heeft? De VS bijvoorbeeld?

„Nee, de schaduweconomie in de VS is klein. Anders dan in Europa heb je daar nauwelijks diploma’s nodig om aan de slag te gaan. Veel beroepen zijn ongereguleerd. Om topkok te zijn hoef je daar geen diploma te hebben: je kookt gewoon en als het niet goed is, val je vanzelf door de mand. Zwartwerkers in de VS zijn vooral illegalen, geen vluchtelingen. Vluchtelingen beginnen in de VS vaker voor zichzelf dan hier in Europa, waar je eerst allerlei instanties af moet en overal diploma’s voor nodig zijn. Overigens is dit een groot verschil tussen Nederland en Oostenrijk. In Oostenrijk zijn veel beroepsgroepen beschermd en krijg je buitenlandse diploma’s moeilijk erkend. In Nederland of Zweden is het makkelijker om voor jezelf te beginnen.”

Kan de overheid vluchtelingen aan zwart werk helpen? Het lijkt een tegenstrijdigheid.

„De overheid kan barrières wegnemen voor nieuwkomers op de arbeidsmarkt, en werkgevers stimuleren om vluchtelingen te laten werken. Je kunt zwart werk voor vluchtelingen tijdelijk gedogen: controles doen, maar geen boetes uitdelen. Zo voorkom je uitwassen. Je kunt zwart werk voor vluchtelingen ook onder voorwaarden ‘legaliseren’. In België, waar sociale lasten op arbeid hoog zijn, werkten zo veel werksters en kinderoppassen zwart, dat de regering een paar jaar geleden ‘dienstencheques’ invoerde. Daarmee kun je per uur iemand goedkoop inhuren en de overheid betaalt hetzelfde bedrag aan de sociale zekerheid. Zo zijn deze mensen wel verzekerd, zonder dat het werkgevers een vermogen kost. Deze maatregel heeft één nadeel: ze werd zo populair, dat het de staat meer kost dan voorzien. Nu worden die cheques voor werkgevers steeds duurder om de kosten voor de staat binnen de perken te houden.”

Een Syrische asielzoeker zei laatst: „Als we niet werken, zijn we ‘uitvreters’. Als we wel werken, zeggen autochtonen dat we hun werk afpakken.”

„Zwart werk wordt in dit land vooral aangeboden in hotels in skioorden, in de horeca en de schoonmaak. Dit zijn klussen waarvoor je nauwelijks autochtonen vindt. Daar concurreren ze dus niemand weg. Bedrijven hebben juist behoefte aan hooggeschoolden, dus ook in dat segment is er weinig sprake van dat vluchtelingen autochtonen verdringen. Het onderzoeksinstituut IZA in Bonn, dat de effecten van migratie op de arbeidsmarkt in Duitsland bestudeert, concludeert dat nieuwkomers misschien alleen in het begin de balans tussen vraag en aanbod verstoren. Op middellange en lange termijn is het effect juist positief.”

    • Caroline de Gruyter