Hup · pa · kee

Waarom in de media? Na de uitzending van de documentaire ‘Levenseindekliniek’ Waar komt het vandaan? Waarschijnlijk van ‘Hup, zei Kees’

Tien keer zei Hannie Goudriaan het in de documentaire Levenseindekliniek (2DOC/NTR). „Huppakee.” Eén keer met plezier, leek het, toen ze met haar man in Thialf naar het schaatsen keek. „Heb je het naar je zin, Hannie?” vroeg hij. „Huppakee”, antwoordde ze.

De overige keren betekende het: ik wil dood.

Ten minste, dat was de interpretatie van haar man, en van de arts die bereid was haar euthanasie te verlenen. Hannie had semantische dementie, een vorm van de ziekte die begint in het taalcentrum van de hersenen. Ze tekende in 2011, toen nog niet zo aangetast door de ziekte, een wilsverklaring waarin ze stelde niet meer te willen leven als het te erg zou worden.

Grote, belangrijke woorden waren haar nu ontvallen. ‘Dood’ of ‘euthanasie’ waren er niet meer. „Ik moet klaar”, zei ze. En na doorvragen: „Nou, lekker, huppakee.”

Het ironische is dat ze, ondanks dat grotendeels weggeknaagde vocabulaire, toch iets nieuws toevoegde aan onze taal. Onbedoeld maakte ze haar het woord eigen en draaide ze aan de betekenis. Na de uitzending van de geruchtmakende docu stond het woord dagelijks in de kranten. In opiniestukken, ingezonden brieven en interviews – onder meer met de arts die de euthanasie verleende, die zei dat het „echt niet: huppekee, klaar” was. Youp van ’t Hek noemde Hannie in zijn NRC-column ‘Mevrouw Huppakee’.

Vóór de bijzonder schrijnende context van Hannies aftakeling betekende het iets als: niet meer over nadenken, daar gaan we. In mei 2011 wilde minister van Defensie Hans Hillen niet op die manier een beslissing maken over militair ingrijpen in Libië. „Ik zeg niet vanzelfsprekend huppekee erin”, zei hij toen, nogal onhandig.

De herkomst is ongewis, maar het zou goed kunnen dat het begon bij ‘Klaar is Kees’. Dat zou wellicht een verbastering zijn van ‘klaar is de kaas’. Betekenis: het werk is af, ik ben klaar. Toen ‘Kees’ eenmaal ook als eigennaam werd gebruikt, kon je net zo goed zeggen ‘hup, zei Kees’, oftewel: vooruit, schiet op. Van daar is het niet ver meer naar ‘hupsakee’ en tweelingbroertjes als ‘huppakee’, ‘huppekee’ en ‘hoppekee’.

Maar voor Hannie Goudriaan was ‘Huppakee’ een eufemisme voor de dood. En het zal even duren voordat het weer betekent wat het eerst betekende.