Daily Show verliest politiek belang

Progressief Amerika mist deze verkiezingen een politiek kompas op tv, nu Jon Stewarts opvolger Trevor Noah te licht blijkt.

Tv-presentator Trevor Noah (rechts) in The Daily Show met Republikeinse presidentskandidaatRand Paul, januari 2016.Foto Julie Jacobson/AP

‘We gaan het over Iowa hebben’ zei Jon Stewart toen hij in 2012 de aftrap van de Amerikaanse verkiezingen aankondigde in The Daily Show. En, zo zei hij, het laatste nieuws rondom „alle shit die je allang weet”.

Toen Stewarts opvolger Trevor Noah in de satirische talkshow aan de verslaggeving van de race van 2016 begon, ging het anders. „Ik moet zeggen, Amerikaanse verkiezingen zijn superleuk”, zei hij met zijn ondeugende, jongensachtige grijns. „Dit was de eerste keer dat ik de voorverkiezingen in Iowa volgde.”

Het illustreert het verschil tussen de twee. Stewart (nu 53) veronderstelde dat de kijker de politiek al op de voet volgde en dat het zijn taak was die met scherpe humor te analyseren. Hij was de betrokken Amerikaan, door de wol geverfd, bijtend grappig. Noah (pas 31), van Zuid-Afrikaanse afkomst, speelt de buitenstaander die zich verwondert over dat vreemde Amerikaanse circus. Even cool als schattig, maar oppervlakkiger dan zijn voorganger.

Jon Stewart was zestien jaar lang presentator van The Daily Show. Onder hem groeide het programma van tv-zender Comedy Central van een paar honderdduizend kijkers in 1999 naar 2,5 miljoen in 2013. Stewart werd op handen gedragen door een liberaal, hoogopgeleid publiek en gevreesd door politici. President Obama nodigde hem tweemaal uit in Het Witte Huis om zijn beleid uit te leggen en kwam maar liefst zeven keer langs in het programma. Naar Stewarts afscheid in augustus keken 3,5 miljoen mensen.

Noah begon nóg hoger – 3,7 miljoen nieuwsgierige Amerikanen stemden af op zijn debuut als presentator – maar viel daarna ver terug, naar zeven - tot achthonderdduizend kijkers. Nu de voorverkiezingen zijn begonnen, stijgt dat incidenteel tot net boven het miljoen. Lichtpuntje: bij jongere kijkers (18 tot 24) doet hij het wél beter dan zijn voorganger, en The Daily Show wordt ook beter online bekeken.

De millennials kijken wel

Kort gezegd: de nieuwe, plattere Daily Show slaat aan bij Millennials, maar voldoet niet meer als politieke wegwijzer van de progressieve Amerikaan.

„Jonge Amerikanen zijn vaak ondervertegenwoordigd bij verkiezingen omdat politici zich niet tot hen richten”, zegt Sarah Burris, tv-criticus van nieuwssite Salon. Zij bespreekt dagelijks de late night-shows. „The Daily Show deed er alles aan om die groep jonge kiezers er toch bij te betrekken. Bovendien kon Stewart de leugens en hypocrisie van politiek en andere media uitlichten.”

Daar is Noah nog niet aan toegekomen. Vindt ook Maarten Kolsloot, oud-correspondent in de VS voor onder andere het ANP. Hij zegt: „De invloed van het programma is minder geworden. Je hoort mensen niet meer over een Daily Show-item zeggen: dit móét je zien. Noah is een geestige kerel, hoor, maar een paar jaar geleden hoorde je: nou, Stewart had Sarah Palin weer goed te pakken. Nu wordt er niet meer zo over gesproken.”

Even leek het erop dat alles wat Stewart had opgebouwd, onder Noah binnen enkele weken was verdampt. Kijkers liepen weg en de kritieken waren vernietigend. Ook Burris haalde uit: Noah is „gewoon niet grappig”, schreef ze eind november voor Salon. Zijn grappen waren niet goed en hij bracht ze aarzelend. „Het is een ramp, en het wordt maar niet beter.”

Drie maanden later is Burris een stuk milder. „Stewart deed meer aan fysieke comedy en hilarisch slechte imitaties”, zegt ze. „Noah heeft meer woordgrappen en traditionele stand-upcomedy. Maar om eerlijk te zijn is hij daarin wel gegroeid sinds ik die analyse schreef.” Volgens haar heeft hij gewoon meer tijd nodig.

Stewart kon jaren bouwen aan zijn show en zijn eigen stijl. Relatief in de luwte, want in de begintijd was kabelzender Comedy Central in veel huishoudens niet eens te ontvangen. Burris: „Noah heeft de pech dat hij het veel sneller moet doen, voor het oog van miljoenen.”

De minst vieze bonbon in het midden

Toch is het duidelijk dat Stewart een gat achterliet, en dat Noah dat niet opvult. Ook gezien hun invloed op presidentsverkiezingen. De avond van de caucus in Iowa gaf een goede indicatie. Vier jaar geleden legde Stewart de Republikeinse kandidaten naast elkaar en legde haarfijn uit waarom Mitt Romney sowieso Obama’s uitdager zou worden. Hij vergeleek het Republikeinse deelnemersveld met een doos bonbons: de meeste wil je niet omdat er iets raars in zit, dus uiteindelijk kies je die saaie, minst vieze in het midden.

Noah maakte bij dezelfde gelegenheid, vier jaar later, alleen een beeldgrapje waarin Trumps vliegtuig ondersteboven vloog. En hij legde uit hoe dat eigenlijk werkt, zo’n caucus. Daar bleef het bij.

Burris denkt dat het gat dat Stewart achterliet eerder wordt opgevuld door twee andere Stewart-protegés. Stephen Colbert, die The Late Show (CBS) van David Letterman overnam, en John Oliver van Last Week Tonight (HBO). Oliver is als Brit ook een buitenstaander, maar hij duikt wél diep in politieke misstanden om zich er in lange, grappige monologen flink over op te winden.

    • Peter Zantingh